Ana səhifə

Z polszczyzną za pan brat materiał do konkursu ogólnozakładowego opracowanie mgr andrzej tomczyk zakres użycia litery ó


Yüklə 353.77 Kb.
səhifə6/8
tarix17.06.2016
ölçüsü353.77 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8

Pisownia wyrażeń typu dziko rosnący, lekko strawny, nowo otwarty


 Wyrażenia, w których pierwszy człon jest przysłówkiem, a drugi jest imiesłowem odmiennym lub przymiotnikiem określanym przez ten przysłówek, traktuje się jako zestawienia i pisze rozdzielnie, np.

cicho pisząca (maszyna), daleko idący (wniosek), dziko rosnący, jednakowo brzmiący, szybko schnący;

biało nakrapiany, świeżo malowany, wysoko kwalifikowany, zdalnie kierowany;

blisko spokrewniony, ostro zakończony;

ostro kuty, ogólnie przyjęty;

nowo powstający, nowo mianowany, nowo przyjęty, ciężko strawny (ale także: ciężkostrawny), lekko strawny (ale także: lekkostrawny), łatwo zapalny, trudno czytelny;

czysto naukowy, czysto praktyczny, rdzennie polski, ściśle naukowy, średnio zamożny, wiecznie młody, lśniąco biały.

UWAGA: Niektóre wyrażenia tego typu scaliły się i traktowane są jako wyrazy pisane łącznie. Oznacza to, że składniki tych połączeń nie wykazują już doraźnej cechy obiektu, do którego się odnoszą, lecz — niekiedy ze zmianą znaczenia — stanowią o jego trwałej właściwości, np.



jasnowidzący (= jasnowidz), ale: jasno widzący skutki swego postępowania,

płyta długogrająca (= longplay), ale: długo grająca orkiestra,

zestaw głośnomówiący, ale: głośno mówiący nauczyciel,

słabowidzący, słabosłyszący (= schorzenia), ale: kierowca słabo widzący drogę, uczeń słabo słyszący podpowiedź,

wszystkowidzący (= bystry), ale: wszystko widzący (wokół siebie),

wszystkowiedzący (= mądry), ale: wszystko wiedzący (o czymś),

średnioroczny (= obliczony w skali roku), ale: średnio roczny pobyt za granicą (= trwający około jednego roku),

dalekowidzący, krótkowidzący (o kimś z wadą wzroku).

Pisownia zestawień typu artysta malarz, lekarz chirurg, pies przewodnik, statek cysterna


Tego typu zestawienia mają pisownię rozdzielną. Człon drugi zestawienia pełni funkcję określenia członu pierwszego, np. artysta grafik to artysta tworzący przede wszystkim grafiki, inżynier górnik to inżynier ze specjalnością górniczą. Stosunek tych członów względem siebie jest znaczeniowo nierównorzędny. Należą tu również takie przykłady zestawień, jak: człowiek encyklopedia, filmowiec dokumentalista, kasza manna, kołnierzyk golf, ludzie nietoperze, ludzie strusie, kobieta wampir, kobieta inżynier, miasto ogród, pilot oblatywacz, poseł sprawozdawca.
 

Pisownia przymiotników złożonych typu jasnoniebieski, rolniczoprzemysłowy, dwuipółletni, przeszłoroczny


Przymiotniki złożone z członów nierównorzędnych znaczeniowo, tzn. takie, w których główne znaczenie zawarte jest w członie drugim, natomiast człon pierwszy określa bliżej to znaczenie, pisze się łącznie, np.

jasnoniebieski (= niebieski o jasnym odcieniu), bladoróżowy (= różowy o bladym odcieniu), perłowoszary (= szary z odcieniem perłowym), ciemnozielony (= zielony o ciemnym odcieniu), rolniczoprzemysłowy (= dotyczący przemysłu rolniczego), słonogorzki (= gorzki z posmakiem słonym), rzymskokatolicki (= katolicki w obrządku rzymskim), zachodniopolski (= dotyczący Polski zachodniej), przeszłoroczny, przeszłomiesięczny, przeszłotygodniowy (= odpowiednio: z zeszłego roku, miesiąca, tygodnia), ale: przeszło roczny (= trwający ponad rok), przeszło miesięczny (= trwający ponad miesiąc), przeszło tygodniowy (= trwający ponad tydzień).

UWAGA: Łącznie piszemy również przymiotniki złożone z więcej niż dwu członów, rozpoczynające się od członu nieimiennego (a więc nie od członu rzeczownikowego, przymiotnikowego, liczebnikowego lub zaimkowego) albo rozpoczynające się od członu imiennego, ale niezakończonego na o, np.: ponoworoczny, bezwłasnowolny, niewymiennoczłonowy, dwusamogłoskowy, czteroipółmiesięczny, trzydziestosiedmioipółletni.

 

Gdy liczebnik pół jest elementem wyrazu złożonego, jego pisownia jest łączna


Złożenia pół + rzeczownik

Cechą charakterystyczną złożeń liczebnika pół z rzeczownikiem jest to, że złożenie takie zachowuje się podobnie jak inne rzeczowniki, tzn. odmienia się przez przypadki (np. półkula, półkuli, półkulę itd.); może być określane przez przydawki (np. nowy półkożuszek) itp.

Rzeczowniki: półarkusik, półarkusz, półakord, półarystokrata, półautomat, półautomatyka, półakt, półbarkas, półbeczka, półbateria, półbrzask, półbut, półchłodnia, półcywil, półdiablę, półdniówka, półdystans, półetap, półetat, półetatowiec, półfabrykat, półgłówek, półgodzina, półgolf, półjedwab, półkolonia, półkolumna, półkożuszek, półkrew, półksiężyc, półkula, półlitrówka, półmetek, półmisa, półmrok, północ, półnuta, półobrót, półpiętro, półprzewodnik, półprzysiad, półpunkt, półsierota, półsurowiec, półświatek, półtakt, półton, półtuzin, półwiek*, półżołnierz;

* UWAGA: Wyraz półwiek jest zrostem, nieco już przestarzałym, ale nadal spotykanym w wyrażeniu przed półwiekiem, choć można też pisać przed pół wiekiem (konstrukcja składniowa o regularnej budowie, jak przed pół rokiem, przed półtora rokiem).

Przysłówki: półbokiem, półgłosem, półkolem, półszeptem, półuchem, półżartem.

Złożenia pół + przymiotnik



półarkuszowy, półciężki, półfeudalny, półfinałowy, półhektarowy, półlitrowy, półmetrowy, półprzewodnikowy, półszylingowy, półtropikalny.

Złożenia pół + formy czasownikowe



półklęczeć, półleżeć, półstać, półwisieć, półżartować;

półokryty, półotwarty, półprzyuczony, półwiszący;

półleżał, półleżąc, półstał, półstojąc, półwisiał, półwisząc, półżartował, półżartując, półżartowawszy.

Złożenia pół + przysłówek



półdarmo, półgłośno, półlegalnie, półnago, półoficjalnie, półprzytomnie, półżywo.

Złożenia pół + liczebnik

Liczebniki ułamkowe: półtrzecia, półczwarta, półósma.

UWAGA: Poprzedzający powyższe złożenia, zwłaszcza przymiotniki i rzeczowniki, przyimek na wpływa na ich pisownię, jeśli cząstka pół wiąże się strukturalnie z przyimkiem, np.



Banknot na pół rozcięty (= niecałkowicie rozcięty) da się skleić, ale: Na półrozcięty banknot przyłożył taśmę klejącą.

Odstępstwem od tej reguły są połączenia: na półkrótko, na półmiękko, na półtwardo, na półsurowo.

 

 

1   2   3   4   5   6   7   8


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©kagiz.org 2016
rəhbərliyinə müraciət