Ana səhifə

Z polszczyzną za pan brat materiał do konkursu ogólnozakładowego opracowanie mgr andrzej tomczyk zakres użycia litery ó


Yüklə 353.77 Kb.
səhifə4/8
tarix17.06.2016
ölçüsü353.77 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8

Rzeczowniki z przyrostkiem -ca


Niezależnie od wymowy przed przyrostkiem -ca zachowujemy literę oznaczającą spółgłoskę dźwięczną, por.

domokrążca, drapieżca, grabieżca, łupieżca;

doradca, radca, władca, nakładca, rządca, świętokradca, dowódca;

najeźca, uchoca, wychoca;

hodowca, językoznawca, łowca, piewca, przedmówca, sprawca, sprzedawca, towaroznawca, wykładowca, wydawca, zawiadowca, zbawca, znawca;

pochlebca, stwórca, szyderca.

UWAGA: Niezależnie od wymowy z piszemy przed przyrostkiem -ca w następujących wyrazach: ciemięzca, krzywoprzysięzca, wynalazca, znalazca, zwycięzca.

 

Rzeczowniki zakończone na  -szczyzna, -cczyzna, -dczyzna


Przyrostek -izna (-yzna) już dawno tworzył rzeczowniki od przymiotników. Dziś jest tak nadal. Zasadnicza trudność ortograficzna polega na tym, że powoduje on zmianę w wymowie poprzedzającej go grupy spółgłoskowej.

Od przymiotników zakończonych na -ski tworzymy rzeczowniki zakończone na -szczyzna. Pisownia ta oparta jest na zasadzie fonetycznej, np.



Rzeczowniki zakończone na –szczyzna

amatorski - amatorszczyzna lubelski - Lubelszczyzna


UWAGA: Należą tu także rzeczowniki utworzone od nazwisk zakończonych na -ski, np.

Dostojewski    - dostojewszczyzna

Przybyszewski    - przybyszewszczyzna

Towiański    - towiańszczyzna

Żeromski    - żeromszczyzna.

Od przymiotników zakończonych na -cki tworzymy rzeczowniki zakończone na -cczyzna. Mimo iż zakończenie to najczęściej wymawiamy jako [-czczyzna], pisownia nie utrwala tego, oparto ją bowiem na zasadzie morfologicznej. Przykłady:



białostocki    - Białostocczyzna

kielecki    - Kielecczyzna

łużycki    - łużycczyzna

sądecki    - Sądecczyzna

słowacki    - Słowacczyzna

staroświecki    - staroświecczyzna

turecki    - turecczyzna

żywiecki    - Żywiecczyzna.

UWAGA: Rzeczownik utworzony od przymiotnika szlachecki ma postać szlachetczyzna. W ten sposób zachowany zostaje związek morfologiczny z wyrazem szlachta.


Od przymiotników zakończonych na -dzki tworzymy rzeczowniki zakończone na -dczyzna. Pisownia tego zakończenia nawiązuje nie do postaci graficznej przymiotników, lecz rzeczowników, od których te przymiotniki utworzono. Przykłady:



Flamand, flamandzki    - flamandczyzna

Nowogród, nowogrodzki    - Nowogródczyzna.

UWAGA: W nielicznych wypadkach przyrostek -yzna tworzy rzeczowniki od rzeczowników, np.



Grek, Greka     - greczyzna

Niemiec, Niemca    - niemczyzna

ojciec, ojca    - ojczyzna

hajdamaka    - hajdamaczyzna.

 

Rzeczowniki zakończone na  eja, -ea, -ua


Zakończenie -eja występuje zarówno w rzeczownikach rodzimych, jak i zapożyczonych, np.

aleja, breja, epopeja, fleja, fokreja, knieja, mierzeja, onomatopeja, Pompeja, reja, szweja, transzeja, tuleja, ukleja.

W dopełniaczu i miejscowniku liczby pojedynczej piszemy -ei, np.



alei, brei, epopei, flei, fokrei, kniei, mierzei, onomatopei, Pompei, rei, szwei, transzei, tulei, uklei.

Podobnie w dopełniaczu liczby mnogiej, np.



epopei, mierzei, transzei, tulei, zawiei,

choć część z nich może przyjąć dwie oboczne postaci, np.



alei a. alej, kniei a. kniej, onomatopei a. onomatopej, rei a. rej, uklei a. uklej,

inne zaś tylko jedną postać -ej, np. flej, fokrej, szwej. Jedną postać przyjmują także niektóre wyrazy o zakończeniu -ija, -yja, -aja, -ója, -uja: żmij, chryj, kołomyj, szyj, faj, mazaj, staj, zgraj, dwój, trój, szuj (albo: szujów).

Zakończenie -ea mają tylko rzeczowniki pochodzenia obcego, np.

Cheronea, gwinea, idea, kamea, Korea, orchidea, teodycea.

Odmieniają się one według następującego wzoru:



    liczba pojedyncza    liczba mnoga

M.    idea, kamea    idee, kamee

D.    idei, kamei    idei, kamei

C.    idei, kamei    ideom, kameom

B.    ideę, kameę    idee, kamee

N.    ideą, kameą    ideami, kameami

Ms.    idei, kamei    ideach, kameach

W.     ideo! kameo!    idee! kamee!

Zakończenie -ua mają nieliczne rzeczowniki pochodzenia obcego, np. Genua, statua. Odosobniony wśród nazw pospolitych rzeczownik statua ma w dopełniaczu liczby pojedynczej dwie postacie: statuy a. statui, nazwa własna Genua przyjmuje postać Genui.

 

1   2   3   4   5   6   7   8


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©kagiz.org 2016
rəhbərliyinə müraciət