Ana səhifə

Z polszczyzną za pan brat materiał do konkursu ogólnozakładowego opracowanie mgr andrzej tomczyk zakres użycia litery ó


Yüklə 353.77 Kb.
səhifə3/8
tarix17.06.2016
ölçüsü353.77 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8

Zakres użycia spółgłosek podwojonych


A. W wyrazach rodzimych:

a) w rdzeniach nielicznych wyrazów, np. czczony, czczy, dżdżysty, dżdżownica, inny, ssać, ssanie, zassany, wyssany;

b) na granicy przedrostka i rdzenia:
Przykłady

od- oddeklamować, oddelegować, oddłużyć;

pod- poddanie, poddasze, poddialekt;

UWAGA: W przymiotnikach utworzonych za pomocą przyrostka -any (bez względu na regionalność wymowy) piszemy zawsze tylko jedno n, np. szklany, blaszany, wełniany, słomiany, gliniany, drewniany, owsiany. Przez jedno n pisze się też rzeczownik gąsienica.

B. W wyrazach zapożyczonych, np.

bessa, brutto, Budda, bulla, getto, hossa, immanentny, immatrykulacja, immunizacja, immunologia, innerwacyjny, irracjonalizm, irrealizm, irredentysta, lasso, libretto, Madonna, manna, mokka, motto, mułła, netto, passa, stalle, terroryzm.

C. W niektórych nazwiskach obcych i rodzimych bez względu na wymowę, np.



Caldwell, Gambetta, Iłłakowiczówna, Jagiełło, Kossak, Kott, Machiavelli, Ossoliński, Ossowiecki, Ossowski, Picasso, Radziwiłł, Scott, Skirgiełło, Traugutt, Watt, Yellin.

UWAGA: Odmieniając rzeczowniki, których temat kończy się na podwójną spółgłoskę (np. mokka, motto, passa, Scott, Gambetta), w formie miejscownika liczby pojedynczej zachowujemy pierwszą z nich bez zmian, druga natomiast ulega wymianie — piszemy więc odpowiednio: o mokce, o motcie, o passie, o Scotcie, o Gambetcie.

Od zasady tej jednak istnieją dwa odstępstwa. Zgodnie z wymową:

a) zakończenie tematu -łł- (-łł) zmienia się w -ll-, np. o Jagielle, o mulle, o Radziwille;

b) zakończenie -tt w nazwiskach polskich lub spolszczonych zmienia się w ć (zapisywane jako ci), np. o Traugucie, o Narbucie.

  

Pisownia przymiotników od nazw miejscowych


Zasady tworzenia przymiotników od nazw miejscowych są takie same, jak zasady tworzenia przymiotników od odpowiednich wyrazów pospolitych. Różnice mogą jednakże wynikać z tego, iż w przymiotnikach od nazw miejscowych często utrwalone są historyczne procesy słowotwórcze lub lokalne, regionalne tendencje nazewnicze — odmienne od współczesnych i ogólnopolskich.

Obydwie formy — ogólnopolską i lokalną — uznajemy za poprawne: na przykład oprócz ogólnopolskiej postaci przymiotnika kościerzyński, pochodzącego od nazwy miasta Kościerzyna, uznajemy za poprawną także lokalną: kościerski, utworzoną od rdzennej cząstki tejże nazwy (Kościerz- + -ski), tak jak na przykład leszczyński: Leszcz- + -yński (dawna nazwa Leszna to Leszczno) czy niżański: Niż- + -ański (dzisiejsze Nisko kiedyś nazywało się Niżsko).

Postać wielu przymiotników, która ze stanowiska współczesnego mogłaby być uznana za nieregularną, z punktu widzenia historycznego jest uzasadniona, przechowuje ona bowiem stan archaiczny, np.

Babimost    - babimojski

Białowieża    - białowieski

Bydgoszcz    - bydgoski

Końskie    - konecki

Leszno    - leszczyński

Lublin    - lubelski

Nisko    - niżański

Nowe Miasto    - nowomiejski

Nowy Tomyśl    - nowotomyski

Radogoszcz    - radogoski

Sącz    - sądecki

Środa    - średzki

Ujazd    - ujejski

Wałbrzych    - wałbrzyski

Zamość    - zamojski

Zawichost    - zawichojski.

Od nazw miejscowych na -ice tworzymy dziś przymiotniki mające zakończenie -icki, np.



Niepołomice    - niepołomicki

Pyskowice    - pyskowicki

Racławice    - racławicki

Wadowice    - wadowicki

Zebrzydowice    - zebrzydowicki.

Obok tych form funkcjonują też lokalne: niepołomski, zebrzydowski, co niekiedy bywa utrwalone w oficjalnym nazewnictwie, por. Kalwaria Zebrzydowska, ulica Niepołomska (w Krakowie).


W różny sposób tworzymy przymiotniki od nazw miejscowych na -no:

a) z przyrostkiem -ski, np.

Grodno    - grodzieński

Lipno    - lipieński

Mielno    - mieleński

Sławno    - sławieński

Szczytno    - szczycieński

Wilno    - wileński;

b) z przyrostkiem -ski z pominięciem rzeczownikowego -no, np.



Wąbrzeźno    - wąbrzeski;

c) z przyrostkiem -owski, np.



Kutno    - kutnowski

Grabno    - grabnowski;

d) z przyrostkiem -eński, np.



Krosno    - krośnieński

Gniezno    - gnieźnieński;

e) z przyrostkiem -iński (-yński) z pominięciem rzeczownikowego -no, np.



Kępno    - kępiński

Leszno (daw. Leszczno)     - leszczyński

Opoczno    - opoczyński

Chełmno    - chełmiński;

f) z przyrostkiem -ański, np.



Jaworzno    - jaworzniański (a. jaworzyński)

Pajęczno    - pajęczański.

UWAGA: Niekiedy występują formy oboczne, np.



Lipno    - lipieński a. lipnowski

Szczytno    - szczycieński a. szczytnowski

Bródno    - bródzieński a. bródnowski

Kępno    - kępiński a. kępieński.

Od dwuczłonowych nazw miejscowych składających się z przymiotnika i rzeczownika tworzymy przymiotniki pisane bez łącznika, np.



Jelenia Góra    - jeleniogórski

Nowa Huta    - nowohucki

Nowy Dwór    - nowodworski

Nowe Miasto    - nowomiejski

Nowy Sącz    - nowosądecki

Nowy Targ    - nowotarski

Święty Krzyż    - świętokrzyski

Zielona Góra    - zielonogórski.

Od dwuczłonowych nazw miejscowych składających się z rzeczownika i występującego po nim przymiotnika tworzymy przymiotnik jedynie od członu rzeczownikowego, np.



Aleksandrów Kujawski    - aleksandrowski

Bielsk Podlaski    - bielski

Kamień Pomorski    - kamieński

Kazimierz Dolny    - kazimierski

Lidzbark Warmiński    - lidzbarski

Maków Podhalański    - makowski

Ostrów Mazowiecka    - ostrowski

Sokołów Podlaski    - sokołowski

Strzelce Opolskie    - strzelecki

Tomaszów Lubelski    - tomaszowski.

UWAGA: Czasami od różnych nazw miejscowych forma przymiotnika jest taka sama, jednak lokalność funkcjonowania i kontekst przesądzają o jednoznaczności tych homonimicznych form. Przykłady:

 

1   2   3   4   5   6   7   8


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©kagiz.org 2016
rəhbərliyinə müraciət