Ana səhifə

Z polszczyzną za pan brat materiał do konkursu ogólnozakładowego opracowanie mgr andrzej tomczyk zakres użycia litery ó


Yüklə 353.77 Kb.
səhifə1/8
tarix17.06.2016
ölçüsü353.77 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8
Z POLSZCZYZNĄ ZA PAN BRAT

Materiał do konkursu ogólnozakładowego

opracowanie mgr ANDRZEJ TOMCZYK

Zakres użycia litery ó:

a) jeśli wymienia się w formach fleksyjnych lub pokrewnych z samogłoską o lub e, np.



móc — mogę, lód — lodem, dróżka — droga, pióro — pierze, brzózka — brzezina;

b) w rdzeniach czasowników w formach jednokrotnych w opozycji do wielokrotnych, w których wymienia się z głoską a, np.



wrócić — wracać, skrócić — skracać, mówić — mawiać;

c) w cząstce -ów występującej jako końcówka lub część przyrostka:

- w dopełniaczu liczby mnogiej rzeczowników rodzaju męskiego, np. stołów, zeszytów, panów;

- w przyrostkach -ów, -ówna, -ówka, np. Głogów, Kraków, Wojasówna, Cząstkówna, Kucówna, biodrówka, kreskówka, kartkówka;

d) w niewielu wyrazach na początku, np.

ósemka, ósmy, ów, ówczesny, ówdzie;

e) w pewnej liczbie wyrazów, w których nie zachodzi wymiana na o lub e, a których pisownia ma uzasadnienie historyczne, np. mózg, ogólny, równanie, stróż, źródło.

UWAGA: Litera ó nie występuje nigdy na końcu wyrazu.

Końcówka -ę w wybranych formach deklinacyjnych


W wygłosie dopuszczalna jest zarówno wymowa tej samogłoski z lekką nosowością (bardziej staranna), jak i bez nosowości, np. [idę] lub [ide], [kredę] lub [krede]. Zawsze jednak piszemy ę.

Zapis z literą ę występuje:

a) w bierniku liczby pojedynczej rzeczowników rodzaju żeńskiego, np.

córkę, lodówkę, ławkę, matkę, reklamę, siatkę, tablicę, wodę, zakrętkę, żmiję;

b) w mianowniku i bierniku pewnej grupy rzeczowników rodzaju nijakiego w liczbie pojedynczej, np.



cielę, imię, kocię, ramię, siemię, znamię;

c) w tzw. krótkich formach zaimków osobowych i w zaimku zwrotnym, np. mię, cię, się.

 

Połączenia om, on, em, en piszemy w wyrazach zapożyczonych


a) przed spółgłoskami zwartymi i zwarto-szczelinowymi p, b, t, d, c, ć, , k, g, np.

tempo, stempel, membrana, konto, kondycja, koncesja, potencja, na koncie, na rencie, tonkiński, Kongo, mongolski;

b) przed spółgłoskami szczelinowymi f, w, s, z, sz, ch, gdzie możliwa jest dwojaka wymowa liter o i e:

— albo (zgodnie z pisownią) — jako połączeń głosek, np.

[konfiguracja, rekonwalescent, konsultacja, sensacja, benzyna, konszachty, koncha];

— albo jako samogłosek nosowych, np.

[kąfiguracja, rekąwalescent, kąsultacja, sęsacja, bęzyna, kąszachty, kącha].

   

Pisownia -ji, -i lub -ii w dopełniaczu, celowniku i miejscowniku rzeczowników żeńskich zakończonych na -ja lub -ia


A. Rzeczowniki zakończone na -ja, występującym po s, z, c, mają w tych przypadkach zakończenie -ji, np.

Rosja — Rosji, misja — misji, edukacja — edukacji, konserwacja — konserwacji, poezja — poezji, restauracja — restauracji, stacja — stacji,

natomiast rzeczowniki zakończone na -ja, występującym po samogłoskach, mają zakończenie -i, np.



aleja — alei, epopeja — epopei.

B. Rzeczowniki zakończone na -ia mają zakończenie -ii lub -i. Wiąże się to z poczuciem rodzimości czy obcości wyrazu, a także z wymową postaci mianownika:

a) jeśli -ia występuje po spółgłoskach wargowych p, b, f, w, m, to bez względu na wymowę w wyrazach rodzimych i przyswojonych piszemy -i, natomiast w wyrazach obcych -ii, np.

Słupi, głębi, hrabi, murgrabi, skrobi, ziemi;

hemoterapii, daktyloskopii, ksenofobii, Kolumbii, filozofii, mafii, hagiografii, dystrofii, Jugosławii, szałwii, akademii, epidemii, anemii;

b) jeśli -ia występuje po t, d, r, l, k, g, ch (czyli w wyrazach zapożyczonych), to piszemy -ii, np.



apatii, empatii, kwestii, sympatii, Normandii, Holandii, hipochondrii, ewangelii, kalii, anomalii, autarkii, kosmologii, demagogii, hierarchii;

c) jeśli -ia występuje po n, to piszemy -ni w wyrazach, których zakończenie wymawiamy w mianowniku jako [-ńa], natomiast w tych wyrazach, których zakończenie wymawiamy jako [-ńja], piszemy -nii, np.



dyni, jaskini, pustyni, babuni, Chyloni, Ewuni, Gdyni, Oruni, bieżni, drewutni, palarni, łaźni, palmiarni, skoczni, uczelni, wartowni, zecerni;

aronii, dystonii, harmonii, ironii, linii, opinii, Danii, Kalifornii, Polihymnii.

UWAGA: W rzeczownikach obcego pochodzenia zakończonych na -ja oraz na -ia formy dopełniacza liczby mnogiej mają taką samą postać jak formy dopełniacza liczby pojedynczej, zarówno w mowie, jak i w pisowni, np.



tej teorii     - tych teorii

tej procesji    - tych procesji

tej misji    - tych misji

tej lekcji    - tych lekcji

tej komedii    - tych komedii

tej akademii    - tych akademii

tej epidemii    - tych epidemii

tej mafii    - tych mafii.

Dla uniknięcia możliwych niejednoznaczności wolno po spółgłoskach c, s, z, t, d, r użyć zakończenia -yj (lekcyj, procesyj, aluzyj, partyj, komedyj, teoryj), po wszystkich innych spółgłoskach — zakończenia -ij (akademij, epidemij, mafij). Zakończenie to jest już jednak dziś wyraźnie nacechowane stylistycznie jako archaiczne lub książkowe, a jego użycie bardzo ograniczone.

UWAGA: W przypadku rzeczowników używanych tylko w liczbie mnogiej potrzeba wspomnianego odróżniania nie zachodzi, toteż piszemy zawsze tych ferii, wakacji, bakalii, konwulsji.

 
 


 
  1   2   3   4   5   6   7   8


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©kagiz.org 2016
rəhbərliyinə müraciət