Ana səhifə

Środki poetyckiego wyrazu środek stylistyczny


Yüklə 76.39 Kb.
tarix09.06.2016
ölçüsü76.39 Kb.

ŚRODKI POETYCKIEGO WYRAZU

ŚRODEK STYLISTYCZNY


OMÓWIENIE FUNKCJA W WIERSZU-


PRZYKŁAD

Animizacja


ożywienie, rodzaj metafory przypisującej przedmiotom martwym, zjawiskom przyrody oraz pojęciom abstrakcyjnym cechy i właściwości istot ŻYWYCH

np. ślepy kamień, gniewne morze, czuła noc.


anafora


figura stylistyczna polegająca na powtarzaniu jakiegoś słowa na początku kolejnych wersów, zdań itp.

Np. o Pani śliczna ...

O Pani cudna....



Epifora
zwana również conversio

Tworzona poprzez powtarzanie tego samego wyrazu na końcu kilku zdań wymawianych po sobie.

Np.: „ na wysokości zadania nie stanę / do walki nie stanę/w kolejce nie stanę”

Apostrofa (greckie apostrophé ? odwrócenie, zwrot),

retoryczny zwrot do osoby, uosobionych pojęć lub rzeczy apostrofa nadaje wypowiedzi patos Szczególnym przypadkiem apostrofy jest inwokacja.

Patos--- patrz przykład obok>>>



np. "Czego chcesz od nas, Panie..." J. Kochanowskiego, "Oda do młodości" A. Mickiewicza.

Antyteza


w literaturze - zestawienie 2 elementów znaczeniowo przeciwstawnych w jedną całość treściową dla uzyskania wyższej ekspresji

Np.: (np: "gromobicie ciszy", "lepiej z mądrym zgubić, niż z głupim znaleźć").

Metafora, przenośnia, podstawowa figura języka poetyckiego i literackiego

stosowana - zazwyczaj w postaci stereotypowej - w języku codziennym. Zespół wyrazów zyskujący specjalne, odmienne znaczenie od tego, które wynika z poszczególnych jego składników

np. morze gwiazd.

Onomatopeja,


dźwiękonaśladownictwo

naśladowanie przy pomocy zapisanych dźwięków wymowy użytych w utworze literackim wyrazów bądź ich zespołów, pozajęzykowych efektów akustycznych. W najprostszej postaci są to wyrazy dźwiękonaśladowcze, w swej wymowie pokrewne dźwiękom występującym w rzeczywistości,

np. brzęczeć, szeleścić, kukać . np. zdanie-test obrazujące trudności wymowy: Chrząszcz brzmi w trzcinie.

Oksymoron



wyrażenie złożone z dwóch przeciwstawnych znaczeniowo składników, zwykle z rzeczownika i określającego go epitetu, a także rzeczownika lub czasownika, czasownika i przysłówka - ukazujące właściwości, stany, działania itp. o charakterze paradoksalnym, łączącym w jedną całość sprzeczności, stosując pozorną nielogiczność w celu podkreślenia złożoności obrazu lub pojęcia.

Np.: „Bogurodzica – Dziewica „

Tworzy atmosfere tajemniczości


np. rozkosz cierpienia, ból miłości, gorzka słodycz. Niektóre utwory zostały zbudowane w całości na zasadzie oksymoronu, m.in. znana kolęda F. Karpińskiego Bóg się rodzi..., gdzie są m.in. wyrażenia "ogień-blednie, blask-ciemnieje" itp.


wykrzyknienie, okrzyk..



zdanie wykrzyknikowe, często urwane i wtrącone w tok mowy, będące wyrazem emocjonalnego zaangażowania mówcy.

Np.: nie będę !

Porównanie



zwrócenie uwagi na cechy i właściwości opisywanego zjawiska za pomocą porównywania go do innego zjawiska, co służy również interpretowaniu tego pierwszego. Podstawą porównania jest wspólna obu zjawiskom - a zarazem członom porównania

cecha znaczeniowa (tertium comparationis), wskazana bezpośrednio lub zasugerowana odbiorcy. Np.: „głowa jak księżyc”

Paralelizm

rodzaj powtórzenia polegający na pojawieniu się w ciągu wypowiedzi elementów w jakiś sposób analogicznych, tzn. cechujących się podobną budową, wg tego samego wzorca czy schematu pod względem formalnym lub znaczeniowym.




Epitet

wyraz określający w tekście literackim, a także mówionym, rzeczownik (przedmiot), najczęściej w postaci przymiotnika, który wskazuje właściwości w sposób bezpośredni bądź metaforyczny



np. czerwona róża, "gorzkie gwiazdy" |

Epitet bezpośredni


długie ręce


Epitet dynamiczny


biegnący pies



Epitet malowniczy


związany z kolorami: biała chustka

Epitet parzysty

wiek durny, bzdurny

Epitet złożony

szybkonogi maratończyk

Hiperbola

w literaturze wyolbrzymianie zjawiska, problemu, przedmiotu opisu itp

np. w języku potocznym "pękać ze śmiechu", "umierać ze zmęczenia".

Eufemizm

wyraz lub zwrot zastępujący inne wyrażenia, m.in. z powodu ich drastyczności lub dosadności, łagodzących wymowę danego stwierdzenia. Przybiera często formę omówienia (peryfrazy),

np. o złodzieju: "ma długie ręce".

Kalambur

gra słów wykorzystująca ich brzmieniowe podobieństwa, mająca wywołać efekt humorystyczny, żartobliwy przy pomocy eksponowania podwójnego znaczenia,

np. "na bal - konie nie chodzą".

Personifikacja, uosobienie

Personifikacja przedstawia twory nieożywione, zjawiska natury, zwierzęta, rośliny, a także pojęcia abstrakcyjne jako postaci ludzkie, działające lub przemawiające.

Np.; „ uśmiechnęła się radość”

peryfraza (fr. périphrase z gr. períphrasis od perí ?wokół? + phrázein ?oznajmiać?)


lit. jeden z tropów charakteryzujący się zastąpieniem danego słowa przez jego opis; omówienie.


Np. o Adamie Mickiewiczu ?autor ?Pana Tadeusza?.?






kontrast (fr. contraste z wł. contrasto

wystąpienie elementów, zjawisk, postaw itp. o cechach przeciwstawnych lub o mocno uwidocznionej różnicy podczas ich porównania lub zestawienia; przeciwieństwo

. Np. ?czarna biel?




Elipsa,

językoznawstwie opuszczenie elementu zdania oczywistego ze względu na kontekst wypowiedzi, a także jako środek artystyczny, umożliwiający kondensację treści i dynamizowanie wypowiedzi literackiej



elipsa kontekstowa




ze względu na sytuację wypowiedzi




elipsa sytuacyjna




skrót myślowy

Najczęściej używana w mowie potocznej







(np. styl eliptyczny w poezji futurystycznej).




inwersja językozn.,

lit. zmiana naturalnego szyku zdania stosowana np. dla wzmocnienia pewnych jego fragmentów, uzyskania właściwego rytmu wypowiedzi; przestawnia

Np.: „ Już dwunasta godzina i senność w oczach naszych „





Antropomorfizacja

rodzaj przenośni polegającej na przypisywaniu zjawiskom lub pojęciom cech ludzkich, odmiana animizacji

. Przykład: "Wiatr gwizdał. Fale wyciągną ręce i zaczną w ferworze klaskać..."




Aliteracja

powtórzenie jednej lub kilku głosek na początku kolejnych wyrazów, tworzących wers lub zdanie,

np. "...bura burza od boru"




Antonim,

w językoznawstwie - termin przeciwstawny, oznacza przeciwieństwo w stosunku do danego wyrazu, stosowany w stylistyce w celu wydobycia kontrastów myślowych i emocjonalnych.

(np.: dobro - zło, wysoki - niski),




Diafora (greckie diaphorá - przesunięcie)

figura retoryczna, powtórzenie słowa połączone z odmiennym jego znaczeniem i barwą emocjonalną

np. Ludzie, co z was za ludzie!

„duch wyzionął ducha „






Inwokacja (łc. invocatio ?wezwanie? od invocare ?wzywać?).> tylko w poziomie składniowym!!!!!

Bezpośredni zwrot do kogoś lub czegoś z prośbą o coś


Np.: „ o Boże, spraw bym napisał dobrze,/obdarz mnie szczodrze”




Nagromadzenie użycie ciągu synonimów

By wyrazić > „coś” ważnego

Np.: Poprawienie się ?Słyszę głos z Litwy, nie, nie, zdaje mi się?



Parenteza



Zdanie wtrącone w nawiasie nie należy do treści utworu !

„I gwiazdy błyszczą na niebie /lecz nie ma (jestem z miasta)ciebie!”



Eksklamacja



Zdanie wykrzyknikowe włączone w tok wiersza



„.(..) i gwiazdy błyszczą na niebie/ lecz nie ma do cholery ! ciebie „






Apostrofa


bezpośredni zwrot do kogoś lub czegoś


Np.:: O Boże !





Metafora ____ przenośnia



Zestawienie słów z dwóch sfer pojęciowych

Musi istnieć część wspólna znaczeń obu słów

Jest skrótem myślowym , szybkim porównaniem


Np.; „gwiazdy oczy” (astronomia i anatomia ) (część wspólna – blask)

Np.: można ją zastąpić na porównanie

„oczy jak gwiazdy „





Synestezja

Przeniesienie wrażeń z jednego pola zmysłowego do drugiego > rola > uwrażliwienie wszystkich zmysłów odbiorcy np. na ból ,strach, cierpienie

Np.: „gorący krzyk” /„słyszę kędy się motyl kołysze”

( tu : gorący >dotyk> krzyk> słuch)





Prozaizm



Szok, zaskoczenie i wywołanie negatywnych odczuć estetycznych >> zestawienie świata poezji i prozy życia !

Np.; „kał, szczyna”



wulgaryzm



Słowa uznane za wulgarne w tekście poetyckim

Może być wyrazem buntu np.; w aspekcie sytuacji politycznej



Np.: „mam w dupie małe miasteczka”



metonimia



Przeniesienie cech to wiatr porusza drzewa to mieszkańcy domu śpią

Np.; „drzewa robią wiatr” „ dom śpi”



ekwiwokacja



Znaczenie jednego kontekstu przeniesione do drugiego

Np.: „ale się kogut spisał na straty”

Tu>> 1 źle się spisał 2 spisać coś na straty





paronomazja



Zestawienie dwóch słów na podstawie ich podobieństwa brzmieniowego

Np.: „zasieki zacieków”



Echolalia



Powtarzanie zespołów głosek > próba oddania zjawisk dźwiękowych

Np. : „bum bum ,tara rara ,bum bum ,tara rara”



Zdrobnienia /

zgrubienia


Wyrażenie stosunku emocjonalnego do danego zjawiska

Np.: Piesek/

Psisko




Neologizmy



Skrót myślowy , zabawa słowna poszukiwanie głębokich znaczeń , próba uchwycenia istoty rzeczy

Np.: ” unausznić problem „



Symbol


Może oznaczać różne rzeczy , każdemu kojarzy się z czymś innym

Np. róża <<< miłość , piękno ,dobroć ,raj



Alegoria



Ma jedno lub wiele znaczeń ! odsyła do prawd powszechnie uznawanych

: np. : „ kościotrup z kosą” < tu ma jedno znaczenie śmierć



Animizacja



Zjawiska lub rzeczy zachowujące się jak zwierzęta lub ludzie

Np. : „szła noc”



Archaizacja



Formy, słowa , konstrukcje, które wyszły już z użycia >>> odwołanie się do tradycji i tworzenie atmosfery

Np. : „nie tak onegdaj bywało”



Cytat

Zacytowany fragment z innego utworu

------------------------------------------





Motyw


Występuje w wielu utworach literackich

Np.: sens utworu > miłości, cierpienia



Odwołanie literackie



Nawiązanie do fragmentu lub idei jakiegoś utworu

Np.: „to na wieki nie minie/że marna marność słynie < ks. Koheleta





Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©kagiz.org 2016
rəhbərliyinə müraciət