Ana səhifə

Mahatma Qandi Tərcümə: Güntay Gəncalp Məzhəb və həqiqət


Yüklə 120.05 Kb.
tarix09.06.2016
ölçüsü120.05 Kb.
Mahatma Qandi

Tərcümə: Güntay Gəncalp



Məzhəb və həqiqət


  • Məzhəbdən danışdığımda amacım rəsmi və ya yayqın məzhəb olmamışdır. Bütün məzhəblərin əsasını və ruhunu təşkil edən məzhəbi nəzərdə tuturam. Bizi yaradanımızla üz-üzə gətirən məzhəb.

  • Düşüncəmi açıqca açıqlamaq istəyirəm. Başqa məzhəblərlə qiyasda daha çox ilgimi çəkmiş olan Hind məzhəbi söz qonusu deyildir sadəcə. Hind məzhəbindədn də daha üstün olan məzhəbi nəzərdə tuturam. İnsanın təbiətini yumşaldan və içəridən sıxca həqiqətlə bağlayan məzhəb. İçəridə sürəkli insanın arınmasına səbəb olan məzhəb. Bu, insanın doğasında yerləşmiş olan və ruhu sürəkli hərəkətə gətirən əbədi bir ünsürdü. Bu ünsür insanın özünü tanımasına və Tanrı ilə sevincli ilişkiyə girməsinə yardımçı olur.

  • Mən Tanrını görməmiş və Onu tanımamışam. Bütün dünya insanlarının inandığı kimi mən də inanmaqdayam. İnancım sarsılmaz olduğundan onu təcrübi sınaqlar kimi saymışam. İnancı təcrübə kimi sınamaq həqiqətin təhrifi kimi anlaşıla bilər. Ən doğrusu budur ki, mən Tanrıya inanışı anlatmaq üçün uyqun sözləri tapa bilmirəm. Bunu anlatmaq üçün sözlər yetərli deyildir.

  • Tanrı hər şeydə, hər yerdə olan sonsuz və sirli tükənməz gücdür. Mən Onu hiss etsəm də görmürəm. Bu görünməz olan güc özünü hiss etdirdiyi halda isbatla alqılanası deyildir. Çünkü öz hisslərimlə anladıqlarımın çox ötəsindədir. Hətta hisslərimlə anladıqlarıma bənzəri də yoxdur. Tanrı olaraq bilinən bu sonsuz güc insan hissiyatının və idrakının ötəsindədir. Ancaq qəlbin dəlilləri ilə bəlli ölçüdə Onun varlığını qəbul etmək mümkündür.

  • Bəlirsiz biçimdə ətrafımda olanların sürəkli dəyişimə uğradıqlarını hiss edərkən, onların fənaya doğru hərəkətlərini də hiss edirəm. Bütün bu dəyişimlərin ötəsində dəyişməyən canlı bir güc var. O, bütün varlıq arasında ilişki qurur, yaradır və yox edir. Bu güc və ya özünü bu şəkildə göstərən ruhun adı Tanrıdır. Hisslərimlə anladıqlarım nə varsa, fani olduqlarından, yalnız O, əbədidir.

  • Bu güc xeyirsevərdir, yoxsa kötülüksevər? Mən onu mütləq yaxşılıq və gözəllik olaraq bilirəm. Çünkü ölüm və həyat arasında yalnız Onun canlı olduğunu və canlı qaldığını görürəm. Yalan-doğru, qaranlıq-aydınlıq arasında yalnız O, var olandır. Bu üzdən də Tanrının həyat, doğruluq və aydınlıq qaynağı olduğunu düşünürəm. O, mütləq məhəbbətdir.

  • Bütün gücümlə və hətta həyatımın bahasına kötülüklərlə savaşmasam, Tanrını tanıya bilməyəcəyəm. Sınırli və kiçik təcrübələrim məni bu yolda daha da sarsılmaz etməkdədir. Nə qədər təmiz və arınmış olsam, bir o qədər Tanrıya yaxınlaşmış oluram. Tanrıya olan inancım ondan bağış diləmək üçün deyildir. Tanrıya olan inancım Himalay dağları kimi vüqarlı və onun zirvəsindəki qar kimi parlaqdır.

  • Tanrıya inanmaq əqli dəlillərlə ölçülə bilməz. Alqılama yoluyla var olan Tanrı bir inancın üsürüdür. Tanrı isə, bunların çox ötəsindədir. Kim öz əksikliklərinin, zəifliklərinin ötəsinə çıxa bilər? Düşünürəm ki, Tanrını cismi həyatımızla anlaya bilməmiz qeyri-mümkündür, lazım da deyil. Yalnız sarsılmaz bir inanc ruhi kamala ərmək üçün yardımçı ola bilər. Tanrı bizim torpaqdan yapılmış vücudumuzun çox ötəsindədir. Bu nədənlə bu yöndə sınaqlar və isbatlar mümkün olsa da, faydasız və gərəksizdir. Biz Onu hisslərimizlə anlamaqda hər zaman başarısız olacağıq. Çünkü o, hissiyatın ötəsindədir. İstərsək, onu hiss edə bilərik, ancaq hisslərimizlə deyil. Tanrının musiqisi sürəkli olaraq içimizdə səslənməkdədir. Hisslərimizin hay-küyləri bu incə və sevimli musiqinin səsini boğur. Çünkü bu könülaçan musiqi hissiyatla alqılanan musiqinin çox ötəsindədir. Bu musiqi ruhun qidasıdır.

  • Tanrı bizim ağlımızı razı salacaq bir varlıq deyildir. Tanrı könüllərin hakimidir. O, özünü ona inananların həyatında göstərmiş olur. Bu, tam bir qavrayış və sezgi ilə mümkündür. Bu da bizim beş duyularımızın ötəsindədir. Duyularımızın anladıqları bizim üçün gerçəkçi görünsə də yanlış ola bilər. Çünkü duyular aldanmağa yatqındırlar. Ancaq duyuların ötəsində alqılananlar yenilməz gerçəklər olurlar. Bu kimi sezgilər dış gözləmlərlə isbat edilməzlər. Bu sezgilər Tanrını öz içində hiss edərək əxlaqi gəlişmələrlə gerçəkləşər. Bütün uluslarda və tarixdə olan peyqəmbərlərin və böyük insanların təcrübələri bu türdəndir. Bu gerçəyi danmaq, əslində öz varlığımızın gerçəyini danmaqdır.

  • Mənim görüşümdə Tanrı həqiqət və məhəbbətdir. Tanrı əxlaq və yaxşılıqdır. Tanrı qorxmazlıqdır. Tanrı aydınlığın və yaşamın qaynağıdır. Ayrıca, bunların ötəsindədir həm də. Tanrı vicdandır. Hətta inancsızlıq və məzhəbsizlik də tanrıdır... Tanrı söz və ağıl sınırlarının dışındadır. Onun şəxsi vucuduna ehtiyacı olanlar üçün özəl bir Tanrıdır. O, əsərlərin ən təmizi, ən arınmışıdır. O, yalnız Onun varlığına inananlar üçün vardır. Bütün insanlar üçün O, hər şeydir. O, bizim içimizdə, eyni zamanda bizdən üstündür. Bizim ötəmizdədir. Tanrı əzab çəkmək deməkdir. O, dözümlü həm də vəhmlidir... Onunla ilgili aymazlığın (cəhalətin) bir anlamı yoxdur. Son dərəcə bağışlayandır. Çünkü sürəkli bizə tövbə qapısını açıq qoymuşdur. O, dünyanın tanıdığı ən böyük demokratdır. Çünkü O, bizi özgür yaratmışdır. Yaxşılıq və kötülük seçimində O, bizi sərbəst buraxmışdır. O, ən böyük zalımdır. Bizi öz iradəmizdə özgür buraxsa da çox dar bir meydan önümüzə açmışdır. Yalnız Onun sevinci üçün işlər görməmizə olanaq sağlamışdır. Bu üzdən də Hind məzhəbində bütün bunlar Tanrının atmacaları kimi tanımlanmaqdadır.

  • Bütün varlığı doldurmuş olan o həqiqətin ruhunu görmək üçün ən dəyərsiz yaradılışı da özümüz qədər sevməliyik. Bu biçim arzusu olan bir adam özünü həyatın heç bir cilvəsindən uzaqda tuta bilməz. İştə həqiqətə olan sevgim üzündən siyasət dünyasında da fəaliyət göstərmək istəmişəm. Məzhəbin siyasətdən ayrı olduğunu savunanların yanıldıqlarını nöyük bir əminliklə söyləyə bilərəm.

  • Öz nəfsimizi təmizləmədən özümüzü bütün canlılarla eşit tumamız mümkün deyildir. Bu iç təmizlənmə olmadan “ahimsa” anlamsız röyadan başqa bir şey olmayacaqdır. Arınmış bir iç dünyadan yoxsun olan adam heç bir zaman tanrını anlaya bilməz. Nəfsin arınmışlığı həyatın bütün sahələrinə yansımalıdır. Nəfsin arınmışlığı yolxucu olduğundan istər-istəməz nəfs arınmışlığı mühiti də etkiləyəcək və mühit də təmizlənəcəkdir.

  • Nəfsi arındırma çox çətin və alçaq-hündürlü yoldur. Arınmışlığın zirvəsinə çatmaq üçün insan düşüncədə, davranışdasözdə hər tür şəhvətdən azad olmalıdır. Məhəbbət— nifrət kimi təzadların ötəsinə yüksəlməlidir. Ancaq bütün çalışmalarıma baxmayaraq mən bu üç arınmışlıq zirvəsinə çatmış deyiləm. Bu üzdən dünyanı öymək mənə təsir etmir və genəldə məni incitmiş olur. Mənə görə, incə və üsyankar şəhvət duyqularına qalib gəlmək silahla bütün dünyaya qalib gəlməkdən daha çətindir.

  • Mən öz mücadiləmdə düşüncədə, davranışda və sözdə arınmışlığın zirvəsinə çatmağa can atan zəif bir varlığam. Mütləq həqiqət olaraq düşündüyüm bu amaclara çatmaqda sürəkli yenilgəyə uğrayıram. Arınmışlığın zirvəsinə doğru bu devinim (hərəkət) çox çətin və əzablı imiş. Ancaq bu çətinlik içimdə mutluluq doğurur. Yüksəldiyim hər addımda özümü çox güclü hiss edirəm. Bir sonrakı addımım üçün içimdə böyük güc hiss edirəm.

  • Mən xalqa və bəşəriyətə xidmət edərək tanrını görmək istəyirəm. Çünkü tanrının nə göylərdə nə də yerin altında olduğuna inanıram. Tanrının insanın içində olduğuna inanıram.

  • Bizim hər bir davranışımızda məzhəbin etkisi olmalıdır. Burada söz qonusu olan məzhəb bir firqənin ya da xas bir dini təlimlərin əmrləri deyildir. Söz qonusu varlığa hakim olan əxlaqi bir düzənə inanmaqdır. Bu məzhəb gözlə görünmədiyi üçün həqiqətsizlik sayıla bilməz. Bu məzhəb şamançılıq, islam, xristinalıq, yəhudilik və induizm kimi bütün dinləri içərməkdədir. Onların heç birini danmaz. Onların hamısını bir-biri ilə uyumlu duruma gətirər. Onların anlamlarını gerçəkləşdirər.

  • Məzhəblər bir tək nöqtəyə doğru hərəkət edən müxtəlif yollardır. Biz hamımız bir nöqtəyə doğru hərəkət etdiyimizdə yolların fərqli olmasının önəmi olmaz. Əslində məzhəblərin sayı dünyada var olan insanların sayı qədərdir.

  • Kimsə öz məzhəbinin həqiqətinə varmış olursa, digər məzhəblərin də həqiqətlərini anlamışdır deməkdir.

  • Müxtəlif məzhəblər durduqca, hər kəsin fərqli rəmzlərə ehtiyacı ola bilər. Bu rəmzlər bütə dönüşüb və özünü digər məzhəblərdən üstün bilərsə, o zaman onun heç bir dəyəri olmaz.

  • Çoxlu araşdırma və sınaqlardan sonra bu sonuca varmışam:

  1. Bütün məzhəblər haqlıdırlar.

  2. Hər məzhəbin əksiklikləri var.

  3. Bütün məzhəblər öz məzhəbim olan Hind məzhəbi kimi mənim üçün əziz və dəyərlidir. Bütün insanların mənim üçün vətəndaşlarım qədər əziz olduqları kimi. Bütün məzhəblərə öz məzhəbim kimi sayqılı davranıram. Kimsə mənim bir məzhəbi başqa məzhəbə görə üstün bildiyimi sanmasın. Bir gün bir məzhəbdən başqa bir məzhəbə keçə bilərəm.

  • Tanrı bütün məzhəbləri özü yaratmışdır. Çünkü bütün məzhəblərdə Tanrıya doğru-dürüst inanan insanlar var. Başqa bir məzhəbin mənim məzhəbimdən daha aşağı olduğuna nə gizlində nə də aşkarda inanmışam. Kiminsə öz məzhəbini buraxıb mənim məzhəbimə gəlməsini heç bir zaman ağlımdan keçirməmişəm. Yalnızca hər kəsin öz məzhəbində arınmışlığın zirvəsinə çatması üçün dua etmişəm. Tanrının evində müxtəlif bölmələr var. Bu bölmələrin hamısı qutsaldır.

  • Kimsə düşünməməlidir ki, başqa bir məzhəb haqqında araşdırma aparmaq insanı öz məzhəbindən caydıra bilər. Hind fəlsəfi sisteminə görə bütün məzhəblər bir olan həqiqətin müxtəlif ünsürləridir. Bu üzdən Hind fəlsəfəsi bütün məzhəblərə sayqı ilə yanaşar. Şübhəsiz ki, bu əməl ilk öncə öz məzhəbinə sayqıdan qaynaqlana bilər. Başqa məzhəbləri öyrənməyə çalışmaq bu sayqını azaltmamalıdır. Tam tərsinə bu sayqıbnı daha da gücləndirməlidir.

  • Sözlər deyil, həyat şəklimiz bizim gerçək kimliyimizi göstərməldir. Tanrı, yalnızca 1900 il öncə Hz. İsa örnəyində öz xaçını daşımamışdır. Bu gündə onu daşımaqdadır. Hər gün ölüb yenidən dirilir. Dünya və bəşəriyət üçün xaç olayını sadəcə 2000 il öncəyə dayandırmaq çox yanlış bir tutumdur. Bu üzdən də tarixin tanrılarını moizə etməyin. Onu bu gün də sizin içinizdə sizin aranızda yaşayan kimi göstərin.

  • Öz məzhəblərini təbliğ edib başqalarını bu məzhəbə dəvət edənlərin fəaliyətlərinə dəyər vermərəm. Məzhəb və inanc söz deyil, əməldir. O zaman hər kəsin əməli onun məzhəbinin təbliğatçısı olur.

  • Tanrı bilgisi kitablarla əldə edilməz. Bu bilgini insan özündə aramalıdır. Ən yaxşı şəkildə kitablar sadəcə yardımçı ola bilərlər. Bir çox hallarda da bu kitablar həqiqətə əngəl olurlar.

  • Mən dünyanın bütün böyük dinlərində olan əsas həqiqəti qəbul edirəm. Onların hamısının Tanrı tərəfindən göndərildiyinə inanıram. Bu məzhəblər o iqlimlərdə yaşayan millətlər üçün lazım olduğundan Tanrı qatından göndərilmiş. Biz məzhəblərin kitablarını onlara inananlar kimi oxuyacaq olursaq, bütün məzhəblərin əsasda eyni olduqlarını görərik. Bütün məzhəblərin bir-birini tamamladıqlarını anlarıq.

  • Tanrıya inanmaq bütün məzhəblərin təməl daşıdır. Gələcəkdə yer üzündə yalnızca bir tək məzhəbin olacağını ön görmək mümkün deyildir. Nəzəri açıdan Tanrı bir olduğu üçün bir məzhəbin də olması gərəkir. Ancaq gerçəklikdə iki adamı belə, təsəvvür etmək olmaz ki, tanrı ilə ilgili eyni təsəvvürlərə sahib olsunlar. Bu üzdən də iqlimlər arası fərqliliklərə cavab vermək üçün məzhəblər arası ayrışımların sürəcəyi doğal görünür.

  • Bütün dünya məzhəblərinin aşağı—yuxarı haqlı olduqlarına inanıram. “Aşağı—yuxarı” deyirəm. Çünkü bəşər fərdləri kamil deyillər və bəşərlə ilişkidə olan heç bir şey də kamil olmayacaqdır. “Kamal” Tanrıya özgü olan bir sifətdir. Bu sifət də şərhə və bəyana sığmazdır. Hər bir bəşər fərdinin, hətta Tanrı düzeyində kamala ərə biləcəyinə inanıram. Bizim üçün gərəkli olan kamal arxasınca yorulmadan yürüməkdir. Ancaq bu ruhani hala vardıqdan sonra onu anlatmaq mümkün olmaz. Bu üzdən də düşünürəm ki, hətta Hind məzhəbinin qutsal kitab olan vedlar, Tövrat, İncil və Quran da Tanrının kamil sözləri deyillər. Ayrıca, min tür şəhvətlərə meylli olan biz insan evladı Tanrının kamil olmayan sözlərini də tam olaraq anlaya bilmərik.

  • Heç bir zaman, yalnız “vedalar”ın göysəl və Tanrısal kitab olduğuna inanmamışam. Tövratın, İncilin və Quranın da Tanrı qaynaqlı olduqlarına inanıram. Mənim qutsal Hind kitablarına inanışım onların hər bir kəlməsinin, hər bir cümləsinin Tanrı qaynaqlı olmasına inanmamı gərəkdirməz. Nə qədər alimanə olsa da, əxlaqi məntiq və əxlaqi hisslərlə uyumlu olmayan heç bir açıqlamanı qəbul etmərəm.

  • Məbədlər, kilsələr, camilər... Tanrının evi olduqlarından dolayı ayrıcalıq göstərməzlər. Bütün bunları bəşər inancları bu şəkildə yaratmışdır. Müxtəlif məzhəblərin memarlıq sənətində görüntülənməsidir. Bu əsərlər gözə görünməyən Tanrıya varmaq üçün insanın yaradıclıq duyqularına verilən cavabdır.

  • Dualar mənim həyatımı xilas etmişdir. Bu dualar olmasaydı, dəli olardım. Özəl və genəl həyatımda məni ümidsiz edən çox acı təcrübələrim olmuşdur. Bu acı və ağrılı ümidsizliklərə qalib gəlişimin səbəbi dualarım oldu. Duaları həyatımın “həqiqəti kimi” saymıram. Onları ruhi ehtiyacımdan dolayı edirdim. Çünkü bəzən özümü elə bir durumda hiss edirdim ki, dua etmədən mutlu ola bilmirdim. Zaman keçdikcə Tanrıya olan inancım da möhkəmlənirdi. Duaya da ehtiyac gündən—günə artırdı. Bu dualarsız həyat mənim üçün soyuq və boş bir şey olurdu. Güney Afrikada olduğumda xristianların dua törənlərinə qatılırdım. Ancaq bu dua törənləri mənim içimi rahat etmirdi. İçdən onlarla birlikdə ola bilmirdim. Onlar Tanrının qarşısında nalə edib ağlayırdılar. Mən bunu edə bilmirdim. Bu durum məni duadan və Tanrıdan uzaqlaşdırdı. Bir sürə həyatımda heç bir əksiklik hiss etmədim. Ancaq bir zaman gəldi hiss etdim ki, bədənin yeməyə ehtiyacı olduğu kimi ruhun da duaya ehtiyacı var. Əslində ruhun dualara ehtiyacı olduğu qədər bədənin yeməyə ehtiyacı yoxdur. Çünkü bir çox hallarda sağlığımızı qorumaq üçün ac qalmağı təcrübə etməli, yemək yeməkdən qaçınmalıyıq. Ancaq dua qonusunda belə qaçınmalara yer yoxdur. Duada aşırıcı olmaq mümkün deyildir. Budda, İsa və Məhəmməd kimi dünyanın üç böyük öyrətməni danılmaz təcrübələr miras buraxmışlar. Onlar dualarla könüllərini aydınlığa qovuşdurmuşlar. Duasız bu işin gerçəkləşməsi mümkün olmaya bilərdi. Milyonlarca hindu, xristian və müsəlman üçün həyatın tək ümid qaynağı dualardı. Bəlkə siz bu milyonlarca insanı yalançı adlandıra bilərsiniz. Ancaq həqiqətin tərəfdarı olan mənim üçün bu “yalan”nın özəl bir cazibəsi var. Bu dualar mənim üçün boğularkən, əl atılan gerçək qurtuluş ipi olmuşdur. Onlarsız yaşaya bilməzdim. Siyasi həyatımda rastlandığım bütün cərəyanlara və ümidsizliklərə baxmayaraq, iç güvənliyimi əsla pozmadım. Mənim iç güvənliyimin həsrətini çəkən bir çox adama həyatım boyunca rast gəldim. Məndəki bu iç güvən duaların hesabına oluşmuşdu. Mən elm adamı deyiləm, ancaq böyük bir alçaqkönüllülüklə dua əhli olduğumu iddia edə bilərəm. Duanın və ibadətin zahiri mənim üçün önəmsizdir. Bu qonuda hər kəsin özünə görə bir yöntəmi var. Ancaq bəzi somut qurallar bəllidir. Dünyanın böyük öyrətmənlərinin bəlirlədiyi yöntəmlərdən yararlanmaq məncə, daha yaxşı olar. Mən öz şəxsi təcrübələrimdən danışıram. İnsanlar sürəkli dualarla gündəlik həyatlarına yeni şeylər artıra bilərlər.

  • İnsanın ən ulu ərəyi (hədəfi) Tanrını anlamaqdır. Bu üzdən də hər kəsin siyasi, toplumsal, mədəni və məzhəbi fəaliyətləri bu ərəyə xidmət etməlidir. Bu şəkildə bütün bəşərə xidmət etmək insanın şəxsi görəvinin önəmli bir parçası olur. Tanrını bulmanın tək yolu Onu yaratdıqlarında aramaqdır. Bu da, yalnız öz ölkəndə xalqına xidmət etməklə mümkündür. Mən bütündən bir zərrəyəm. Tanrının varlığını bəşər toplumunun dışında təsəvvür edə bilmirəm. Yurddaşlarım ən yaxın qonşularımdır. Vətəndaşlarım o qədər yoxsul və çətin durumdadırlar ki, bütün həyatımı onlara həsr etməliyəm. Himalay dağlarında bir mağarada tərki— dünyalıq yolu ilə Tanrını tapacaq olsaydım, bunu kəsinliklə edərdim, ancaq Tanrını bulmanın yolunu özüməməxsus şəkildə Hindistanın qurtuluş savaşına qatılmaqda gördüm..

  • Məzhəbi sadəcə içkini yasaqlayan bir yasaqlayıcı kimi görmək gerçəkdən böyük faciədir. Bundan daha böyük aymazlıq (cəhalət) olmaz. Kimin hansı oğuşda (ailədə) doğulması və oğuş özəlliklərinə uyması ona üstünlük gətirməz. Yalnız insanın etik özəllikləri ona kimlik qazandırar. Tanrı kimsənin köksünə üstünlük möhürü yapışdıraraq yaratmamışdır. Bəşər növlərini aşağılayan heç bir qutsal kitab qəbul edilə bilməz. Çünkü belə bir tutum Tanrı doğruluğunu danmaqdır.

  • Dünyanın bütün məzhəblərinin haqlı olduğuna inancım tam və sarsılmazdır. Bütün məzhəblər dəyişik iqlimlərdə insan topluluqlarını doğruluğa yönləndirmək üçün göndərilmişdir. Dünyada bir tək məzhəbin hakim olacağına inanmaq doğru deyildir. Bir açıdan indinin özündə də dünyada bir tək məzhəbin olduğunu söyləmək mümkündür. Ancaq doğada doğru bir xətt mövcud deyildir. Məzhəb çoxlu budaqları olan ağaca bənzər. Məzhəb ağacının bir tək gövdəsi olsa da, bir çox budaqları vardır.

  • Tutalım ki, bir xristian mənim yanıma gəlmiş və “Mən “Bhaqvad Qita”nı oxuduqdan sonra Hind məhbinə inanmaq istəyirəm” deyir. Mən ona söylərəm: Gərək deyil. Bhaqvad Qitanın sənə verdiklərini İncil də verə bilər. Ancaq Bhaqvad Qitanın sənə verdiyini İncildən çıxarmağa çalışmamısan. Doğruca bir xristian olaraq qalıb və “Bhaqvad Qita”dan aldıqlarını İncildən almağa çalışman daha yaxşıdır.

  • Bəşərin müxtəlif fəaliyətlərindən birinin də məzhəb olduğuna inanmıram. Bir inanan və bir inanmayan hər ikisi bənzər fəaliyətlərdə buluna bilərlər. Mənə görə məzhəbli olmaq üzündən siyasətdən uzaqlaşmaq doğru deyildir. Düşünürəm ki, mənim ən dəyərsiz fəaliyətlərim də məzhəb adlandırdığım mənəviyatın etkisi altındadır.

  • Görünən varlıqlarda bir qanunun hökm sürdüyü bəllidir. Kimsə iddia edə bilər ki, qanun yazan olmasa da qanun ola bilər. O zaman mən söyləyəcəyəm ki, qanunun özü həm də qanun yazanın özüdür və o da tanrıdır. Biz qanundan bir şey bəkləyiriksə, bunun ən bəsit anlamı odur ki, biz qanunu tanıyıb ona uymağa çalışırıq. Əslində biz hər zaman istəklərimizə bənzəyirik. Duaların bu üzdən önəmi çoxdur. Çünkü Tanrını istəyib ona bənzəmək ən doğru olandır.

Bizim indiki yaşamımız keçmiş yaşamlarımızın etkisi altındadır. Nədən-sonuc qanununa görə gələcək həyatlarımız da indiki həyatımızın etkisi altında olmalıdır.* Bu nədənlə də dəyişik qonularda iki və ya bir neçə yol ayrıcında qaldığımızda ən yaxşı yolu seçməliyik.

  • “Kötülük nədir?”, “nədən kötülük vardır?” kimi sorular bizim sınırlı usumuzun (ağlımızın) dışında olan sorulardı. Yaxşılıq və kötülüyün hər ikisinin də olduğunu bilməmiz yetərlidir. Genəldə biz yaxşılıqla kötülüyü bir-birindən ayırd edə biləcəyimiz yetənəyə sahib olduğumuzdan dolayı, bunun birini seçib digərini buraxmalıyıq.

  • Tanrının öndərliyinə inananlar özləri üçün ən doğru yolu seçmişlər. Heç bir zaman peşman olmazlar. Günəşin düznli hərəkətindən yorulub usandığını təsəvvür etmək olmaz. Günəş kimi yorulmadan öz inancında kim dayanaqlı ola bilər? Nədən günəşin canlı olmadığına inanmalıyıq? Günəşlə insan arasında bəlkə bu ayrışım var ki, günəşin seçim haqqı yoxdur. Ancaq insanın seçim və fərqli davranış haqqı var. Bu haqda da çox danışmağa gərək yoxdur. Bizim üçün önəmli olan budur ki, günəşi öz inancı yolunda yorulmayan bir örnək kimi görürük. Biz özümüzü tam olaraq Tanrının yüksək iradəsinə buraxib “sıfır” və heç olarsaq, bu durumda könüllü olaraq seçim haqqımızdan vaz keçərik. Artıq heç bir təəssüfə, güvənsizlik və rahatsızlığa yer qalmaz.

  • Əvət, bəzi mövzular var ki, onu ağıl aracılığı ilə anlamamız mümkün olmaz. Yalnız inanc yolu ilə onları qəbul edərik. Bu durumda inancla ağıl qarşı-qarşıya gəlməz. İnanc ağlın ötəsində durar. İnanc bir tür altıncı hissdir ki, ağıl və məntiq sahəsinin dışında hərəkət edər. Bu ölçülərə uyarsaq, məzhəb tərəfindən edilən iddiaların qəbulunda sorun ortaya çıxmayacaq.

Böyləcə Tanrının tək oğlunun İsa olduğuna inanmaq mənə görə us (ağıl) dışıdır. Çünkü Tanrının evlənib evlad sahibi olması olanaqsızdır.

Burada “oğul” sözü zehni bir qavram və təsəvvür olaraq anlaşıla bilər. Bu anlayışa görə də hər bir fərd İsanın yerində Tanrının evladı ola bilər. Bir şəxs mənəvi açıdan yüzlərcə ağac bizdən öndə olursa, onun bir türlü Tanrı evladı olduğuna inanmaq olar. Bir halda ki, bütün bəşər genəldə Tanrının evladıdır. İsanın yaşam biçimi Onun Tanrı ilə çox yaxın olduğunu göstərsə də, ancaq bu yaxınlığı cismani şəkildə maddi yaşamda qəbul etmirik, rədd edirik.



  • Tanrı şəxs deyil... Tanrı gücdür. O, yaşamın ruhu və mayasıdır. O, arınmış vicdandır. O, əbədidir, ancaq şaşırdıcı olan budur ki, insanlar Onun hər yerdə olduğunu görüb Ondan yararlana bilmirlər. Onun hər yanı qapsamış külgəsinə sığınmırlar.

Elektrisitə güclü bir axımdır. Hər kəs hər yerdə ondan yararlana bilməz. Bu enerjini, yalnız özəl qurallarla qullanıma yatqınlaşdırmaq olar. O, cansız bir enerjidir. Ancaq insan zəhmət çəkib onun qullanım yasalarını öyrəndiyində, ondan yararlana bilir. Tanrı adlandırdığımız canlı enerjini də alqılamaq mümkündür. Bunun üçün içimizdə gizəmli biçimdə yerləşdirilmiş Tanrını anlama yasalarını kəşf etməliyik. Bu kəşfdən sonra o yasalara uyqun şəkildə davranaraq Tanrıya yaxınlaşa bilərik.

  • Tanrını aramaq üçün qutsal məkanların ziyarətinə getməyə, şam yandırmağa gərək yoxdur. Heç bir təzahürlərə gərək yoxdur, çünkü Tanrı bizim qəlbimizdədir. Cismi varlığımıza diqqətimizi tam olaraq ortadan qaldırarsaq, Tanrı ilə qarşılaşa biləcəyik.

  • Davranış qonusunda nəzəri bilgilərimiz və təsəvvürlərimiz olmazsa, heç tür arama da mümkün olmayacaq. Biz inanmadığımız bir şeyi tapa bilmərik. Varlıq ilk oluşduğu gündən bu ussallıq (əqlilik) üzərində qurulmuş ki, əgər biz varıqsa, Tanrı da var, yoxuqsa, Tanrı da yoxdur. Tanrıya inanc bəşərin var oluşundan başladığından, Tanrının varlığı günəş gerçəkliyindən də daha görünür olmuşdur. Bu canlı və güclü inanc yaşamın bir çox müəmmalarını çözmüşdür. İnsanın bədbəxtliklərinin yükünü azaltmışdır. Həyatı yaşanılır etmiş, ölərkən də təskinlikdə bulunmuşdur. Həqiqəti arama da bu ilginc inanc üzündən olmuşdur. Doğruluq Tanrıdır. Tanrı var çünkü doğruluq vardır. Biz araşdırırıq çünkü həqiqətin varlığına inanırıq. Ardıcıl araşdırma sonucu və bəlli ilkələrə uyaraq həqiqəti tapa bilərik. Tarix bu aramanın sonucsuz qalmadığını göstərməkdədir. Tanrının varlığına inanmayan məzhəbsizlər belə, həqiqətin var olduğuna inanmışlar. Onlar sadəcə Tanrıya yeni ad taxırlar ki, bu da yeni bir ad deyildir. Onun minlərcə adı var. Həqiqət ona veriləcək ən böyük, ən yaxşı addır. Tanrı ilə keçərli olan nə varsa, bütün əxlaqi dəyərlərin əsasını oluşduran həqiqətin təsəvvürü üçün də keçərlidir. Ancaq bir az daha aşağı düzeydə. Çünkü Tanrıya aidlik həqiqəti də içinə almaqdadır. Bu qonunu görməzlikdən gələnlər öz aramalarında bir çox çətinliklərə və müsibətlərə qatlaşmış olurlar. Bir inanca görə davranarkən, ortaya çıxan sorunları inancsızlığın sorunları ilə özdeşləşdirmək yanlışdır. Himalay zirvələrinə yüksəlmək istəyən bir heyətin yolun çətinlikləri haqqında öncədən təsəvvürləri olmalıdır. Bu çətinliklərə görə davranmalıdır. Yolda mövcud olan çətinliklər heyətin hərəkətini mümkünsüz etməz. Tam tərsinə, zirvəyə çatmanın həyəcanını artırmış olur. Tanrını aramanın və ona qovuşmanın həyəcanı Himalay dağlarının zirvəsinə yüksəliş həyəcanından minlərcə kəz üstündür, çətindir və çəkicidir. Böylə bir tinsəl səfərə həvəsimiz yox isə, bu, inancımızın zəifliyindən dolayıdır. Genəldə gözlərimizlə gördüklərimiz gerçəklik kimi görünür və gördüklərimizə inanırıq. Əşyanın zahiri görünümünün aldadıcı olduğunu bilməmizə qarşın, genəldə zahiriliyin aldadıcılığını qəbul edib ona uyuruq. Ancaq bu zahiriliyin dəyərsiz aldadıcılığını olduğu kimi görsək, öz savaşımızda uğurumuzun yarısını qazanmış oluruq. Böylə bir yanaşma Tanrını və ya həqiqəti aramanın yöntəmini təşkil edər. Biz özümüzü bu aldadıcı zövqlərin əsarətindən qurtarmadıqca, hətta Tanrını və həqiqəti aramağa vaxt tapa bilməyəcəyik. Böylə böyük və önəmli aramanı aldadıcı zahiri şeylərə fəda etmək doğrudurmu?

  • Tanrı ilə ilgili bir çox tanımlar var. Çünkü tanrı sonsuz biçimlərdə cilvələnər. Bu tanımlar məni şaşırdır. Hətta bəzən şaşqınlıqdan az qalıram bayılım. Ancaq mən Tanrını, yalnızca həqiqət olaraq qəbul edirəm. Mən Onu hələ tapmasam da, sürəkli arayıram. Ona varmaq üçün ən əziz nəyim varsa, fəda etməyə hazıram. Hətta canımın bu yolda fəda edilməsi istənilirsə, umarım buna da hazırlığım olur. Ancaq bu mütləq həqiqəti bulmadığım sürəcə, nisbi həqiqətə anladığım şəkli ilə vəfalı olmalıyam.

  • Öz gəlişmə yollarımda Tanrı olaraq bildiyim mütləq doğruluqla çox keçici qısa görüşlərim olmuşdur. Gün keçdikcə bu görüş məndə daha da möhkəmlənir ki, yalnız O, gerçəkdir və Onun dışında heç bir gerçəklik yoxdur. Bu inancın məndə necə gəlişdiyini bilmək istəyən varsa, mənim sınaqlarıma qatılmalıdırlar. Başarsalar, mənim inancıma da şərik olmalıdırlar. Ayrıca, bu inanc gün keçdikcə məndə daha da möhkəmlənir. Mənim üçün mümkün olan, hətta bir çocuq üçün də mümkün ola bilir. Bu sözümün isbatı üçün möhkəm dəlillərim var. Həqiqəti arama aracları çətin olduqları qədər də asandır. Təkəbbürlü birisi üçün bəlkə də qeyri-mümkün görünə bilər. Ancaq məsum bir çocuq üçün bu, çox asandır. Həqiqət arxasınca yürüyən insan, hətta bir toz zərrəsindən də sadə və alçaqkönüllü olmalıdır.

  • Həqiqətin görüşünə tam olaraq vara bilsəydik, artıq onu aramağa gərək qalmazdı. Birbaşa Tanrıya qovuşardıq. Çünkü həqiqət tanrıdır. Ancaq yaradılış etibarı ilə həqiqəti arayanlar olduğumuzdan dolayı öz qeyri-kamil olmağımıza qarşın, aramalarımıza davam edərik. Özümüz qeyri-kamil isək, təsəvvürümüzdə olan məzhəb də qeyri-kamil olacaq. Biz məzhəbi var olduğu kimi tam olaraq anlamırıq. Necə ki, Tanrını da olduğu kimi anlamırıq. Məzhəb bizim təsəvvürümüzdə olduğu kimi qeyri-kamil isə, demək ki, məzhəb də şəxsin gəlişməsinə uyumlu şəkildə gəlişib dəyişə bilər. İnsanlar tərəfindən oluşdurulan bütün məzhəblər qüsurlu isə, onların hansının üstün olduğunu qiyaslamaq doğru olmaz. Bütün məzhəblər həqiqətin görünümündən bir parçadır. Ancaq bütün məzhəblər qüsurlu və əksikdirlər. Başqa məzhəblərə olan sayqımız onların qüsurlarını görməmizə əngəl olmamalıdır. Ayrıca, biz öz məzhəbimizin də əksikliklərini görməliyik. Bu əksikliklərdən dolayı da öz məzhəbimizdən uzaqlaşmamalıyıq. Bu qüsurlara qalib gəlməliyik. Bütün məzhəblərə bir gözlə bərabərcə baxarsaq, heç şübhəsiz ki, başqa məzhəblərdə olan yaxşı nə varsa, alıb öz məzhəbimizlə iç-içə edəcəyik.

Ağacın bir tək gövdəsi və bir çox budaqları olduğu kimi, həqiqi məzhəb də bir təkdir. Bu bir tək olan məzhəb bəşər fərdləri tərəfindən özümsəndiyində müxtəlifləşir. Doğru məzhəbin sınırları dilə və bəyana sığmaz. Bütöv olmayan insanlar bu tək məzhəbi bütöv olmayan dilləri ilə bəyan edirlər. Onların qullandığı sözləri digər bütöv olmayan şəxslər açıqlamağa çalışırlar. Böylə bir durumda hansı açıqlamanı dürüst və mötəbər saymaq olar? Hər kəs öz baxışınca bir şeylər söyləməyə çalışır. Hər kəsin də haqlı ola bilər. Bu üzdən başqalarının inancına da xoşgörü ilə baxmaq gərəkir. Başqalarının məzhəbləri qarşısında dözümlü olmaq öz məzhəbini gözdən salmaq anlaməında deyildir. Öz məzhəbinə çox sağlıqlı biçimdə bağlı olanlar başqa məzhəblər qarşısında dözümlü olurlar. Dözüm, açıq sezgi olanaqlarını genişlədər. Quzey qütbün Güney qütbdən uzaq olduğu qədər aydın sezgi də önyarqıdan (təəssübdən) uzaqdır. Məzhəblə gerçək anlamda tanışlıq dinlər arasındakı sınırların və divarların uçurulmasına səbəb olur.

  • Adamlardan qorxma duyqusundan uzaqlaşıb, yalnız doğrunu aramağa özümüzü həsr etdiyimizdə hər bir bireyin Tanrının elçisi olma olanağı mümkün ola bilər. Mən öz yaşamımda yalnız doğrunun doğruluğunu aradığıma inanıram və adamlardan da qorxmuram.

  • Tanrı iradəsi ilə ilgili heç bir özəl kəşfim söz qonusu deyildir. Tanrının hər gün insanlara göründüyünə inanıram. Ancaq biz qulaqlarımızı içimizdəki “sükunətli incə səs”ə qapadır və gözlərimizi “alov dirəkləri”nə yumuruq.

  • Mənim gerçək ağam və yönləndiricim olan Tanrı ilə həmsəfər olmağa qərar verdim. O çox qısqanc bir ağadır və kimsəni öz mülkünə şərik etməz. Bu üzdən də hər kəs boş əllərlə, təslim ruhla və arınmış niyətlə Onun hüzuruna getməlidir. O zaman dünyanın qarşısında güclü olmanız üçün O, sizə yardımçı olacaq. Bu durumda O, sizi bütün bəlalərdən qoruyacaqdır.

  • Tanrının varlığını içimdə hiss etməsəydim, hər gün qarşılaşdığım minlərcə müsibətlərin qarşısında dəli olardım. Sonunda özümü Huqli çayına atıb intihar edərdim.

  • Bilim açısından yaxşılığın və kötülüyün dərinliyində tanrı vardır. Tanrının yönləndiriciliyi doktorların bıçağında olduğu qədər adam öldürənlərin qılıcında da vardır. Ancaq bu yaxşılıqlar və kötülüklər insanlıq ölçüləri ilə dəyərləndirildiyindən bir-biri ilə anlaşa bilmədən ayrılaraq, Tanrı— şeytan, aydınlıq— qaranlıq şəklində alqılanırlar.

  • Bir otaqda mənim yanımda oturan adamı gördüyümdən daha çox Tanrının varlığına inanıram. Havasız və susuz yaşaya biləcəyimi qəbul edə bilərəm, ancaq tanrısız yaşaya bilmərəm. Kimsə mənim gözlərimi söküb yerindən çıxara bilər. Gözlərimin sökülməsi məni öldürməz. Ancaq mənim Tanrıya olan inancım əlimdən alınsa, mən ölü kimi bir şey olaram. Kimsə mənim bu söylədiyimi xürafat kimi qəbul edə bilər. Bu xürafatın məni canlı və həyəcanlı tutuduğunu söyləməliyəm. Çocuqluq çağlarımdan təhlükə ilə qarşılaşdığımda Tanrının adlarından biri olan “Ram” sözünü dilimə gətirərdim. Bunu mənə yaşlı bir dayə (baxıcı qadın) öyrətmişdi.

  • Özümüzü heç səviyəsinə endirmədiyimiz müddətcə, içimizdə olan kötülükləri boğa bilmərik. Tanrı bizə bağışladığı böyük azadlıq nemətinin qarşısında mütləq bir təslim tələb etməkdədir. İnsan özünü heçlik düzeyinə endirdiyində dərhal özünü bütün canlı varlıqların xidmətində görər. Bu özündən yox olub heçləşmə insana içgüvən və yeni həyat duyqusu gətirər. Bu aşamadan sonra insan yeniləşir və Tanrının yaratdıqlarına xidmət etməkdən yorulmur.

  • Həyatda elə mərhələlər ortaya çıxır ki, ən güvənilir dostların belə, səninlə gəlməz olsalar da, təkbaşına hərəkətə keçib irəliyə doğru yürüməlisən. Bir neçə görəv eyni anda qarşımıza çıxdığında “içimizdəki sakinləşdirici incə səs”in söylədiklərinə uymalıyıq.

  • Bir saniyə belə, məzhəbsiz yaşaya bilmərəm. Bir çox siyasi dostlarım mənim durumumdan dolayı rahatsız olub ümidsizliyə qapılırlar. Çünkü onlar deyirlər ki, mənim siyasi davranışlarım məzhəb kökənlidir. Doğru söyləyirlər. Mənim siyasətim və digər bütün davranışlarım inancımdan qaynaqlanmaqdadır. Çünkü mənə görə məzhəb, yəni sürəklilik, yəni Tanrının hər nəfəsimizə hakim olması.

  • Məncə məzhəbdən ayrılmış siyasət uzaq durmamız gərəkən bataqlıqdır. Siyasət millətlər üçündür. Millətlərin rifah və asayişi ilə ilişkidə olan siyasət, doğrunu məzhəb yolu ilə arayan insanların da bəyənisini qazanmalıdır. Mənə görə tanrı və doğruluq (həqiqət) eşanlamlı (sinonim) sözdür. Kimsə isbat edərsə, Tanrı əyriliyin, işkəncənin də Tanrısıdır, mən Tanrıya tapınmaqdan çəkinərəm. Bu nədənlə də siyasətin dürüst olması üçün Tanrının orda hiss olunması gərəkməkdədir.

  • Mən özümü bütün bəşər toplumu ilə özdeşləşdirmədən məzhəbi bir yaşama sahib ola bilməzdim. Bunun üçün də siyasətlə uğraşmam gərəkirdi. Bu gün insan oğlunun fəaliyətləri bir-birinə bağlı birim (vahid) kimi bölünməz bir bütün oluşdurmaqdadır. Toplumsal, iqtisadi, siyasi və məzhəbi işləri bir-birindən ayrı parçalara bölmək mümkün deyildir. Mən bəşər fəaliyətinin dışında heç bir məzhəb tanımıram. Digər fəaliyət sahələri üçün məzhəb əxlaqi zəmin oluşdurmaqdadır. Bu zəmin olmazsa, həyat heç bir anlamı olmayan qarma-qarışıq boğuntu ortamına dönüşər.

  • Bizi həyatın fırtınalı dənizlərində yönləndirən gücün adı inancdır. Bu inanc iç Tanrıya yönəlmiş olan oyaq vicdandan başqa bir şey deyildir. Bu inanca varmış olan insan heç bir istəkdə bulunmaz. Onun bədəni xəstələnsə də ruhu sağlam olur. Maddi açıdan yoxsul olsa da, ruhi zənginliyin içində özünü hiss edər.

  • Zahiri görünüm müxtəlifdir. Ancaq bu müxtəlifliyə ilham verən ruh birdir. Bu birlik hər şeyin əsasını və xarici müxtəlifliyin hamısını içərdiyindən yüksəklik və aşağılıq kimi anlayışlar orda anlam daşımaz. Bu birlik gündəlik yaşamımızda hər gün rastlandığımız gerçəklikdir. Bütün məzhəblərin amacı bu birliyi sağlaya bilməkdir.

  • Gəncliyimdə mənə Tanrının min adını əzbərləməmi öyrətmişdilər. Ancaq bu min ad Tanrının bütün sifətlərini içərmirdi. Məncə, Tanrının bütün yaradılmışlar qədər adı var. Bu bir gerçək olduğundan “tanrının adı yoxdur” deyirik. Tanrının müxtəlif surəti olduğundan onu şəkilsiz və surətsiz olaraq bilirik. Dəyişik dillərdə danışdığından onu danışmaz olaraq bilirik. İslam üzərinə araşdırma yapdığımda gördüm ki, İslamda da bu şəkildədir və İslamda da tanrının bir çox adları var.

Mən “Tanrı sevgidir” deyənlərə qatılıram. Öz içimdə bunu da deməyə alışmışam ki, “Tanrı məhəbbətdir, ancaq həm də məhəbbətin ötəsidir, həqiqətdir.” Mən böylə bir sonuca varmışam ki, sözlərlə Tanrını anladacaq olursaq, “Tanrı həqiqətdir” demək gərəkir. İki il öncə bundan da daha irəliyə gedərək “həqiqət Tanrıdır” dedim. “Tanrı həqiqətdir” və “həqiqət tanrıdır” anlayışları arasında çox incə bir ayrım (fərq) var. Mən əlli illik həqiqəti arama çabalarımda böylə bir qərara gəldim ki, həqiqətə qovuşmanın ən yaxın yolu eşq və məhəbbətdir. Ancaq eşq və məhəbbətin də dillərdə dəyişik anlam daşıdığına tanıq oldum. Şəhvani anlamında eşq və məhəbbət çox təxrib edici ola bilər. Anladım ki, “ahimsa” anlamında məhəbbətin dünyada çox az tərəfdarı var. Ancaq həqiqət qonusunda ikili anlama rast gəlmədim. Tanrıya inanmayan məzhəbsizlər də həqiqətin gücünü inkar etmirlər. Bu üzdən də böylə qərara gəldim ki, “Tanrı həqiqətdir” söyləmi yerinə “həqiqət Tanrıdır” söylənilsin. Başqa bir sorun da var. Milyonlarca insan Tanrının adını qullanaraq aqressiv davranırlar. Alimlərin həqiqətin kəşfi yolunda aqressiv davrandıqları kimi.

Hind inancında deyilir ki, yalnız Tanrı var və ondan başqa heç bir şey yoxdur. Bu mətləb İslamda da israrla “la ilahə illəllah” şəklində ortaya çıxmışdır. Anlaşıldığı kimi, İslamda da deyilir ki, yalnız Tanrı var və tanrının dışında heç bir şey yoxdur. Sanskrit dilində həqiqət anlamı daşıyan “sat”sözünün dəqiq mənası “var olan” deməkdir. Bu və digər dəlillərdən dolayı anladım ki, “həqiqət Tanrıdır.”



  • Bu təbir məni daha çox razı salmaqdadır. Həqiqəti Tanrı olaraq bulmaq istədiyinizdə onun tək yolu məhəbbət, yəni qeyri-aqressivlik olacaqdır. Amac və arac qavramlarının incələnməsində bunları eşanlamlı sözlər olaraq alqıladığımdan dolayı açıqca və içgüvənlə “Tanrı məhəbbətdir” söyləyə bilərəm.

  • Mütləq həqiqət açısından bədən də bir tür mülk sayılır. Bu, doğrudur ki, deyirlər ruhun ləzzətə meyllənməsi cismi yaradır. Ruhun bu təmayülü ortadan qalxarsa, cismə də ehtiyac qalmaz, insan doğum—ölüm dönüşümündən qurtulmuş olur. Ruh çox qapsayıcı varlıqdır. O zaman nədən ruh bədəndə məhbus qalmalı, ya da bu qəfəsi qorumaq üçün başqa canlıları da öldürməlidir? Yemək—içməklərimiz, yalnızca xidmət üçün olmalıdır. Bu tür düşüncə sevincə səbəb olar və belə bir mutlu duyqu oluşdurar ki, həyat boşuna bir şey deyildir, onun anlamı vardır.

  • Həqiqət nədir? Bu, çox çətin bir sorudur. Bu sorunu mən bu biçim çözmüşəm ki, həqiqət insanın iç səsinin çağrılarıdır. O zaman belə bir soru ortaya çıxa bilər ki, nədən müxtəlif insanlar həqiqətləri dəyişik və çəlişkili (təzadlı) olaraq düşünürlər? İnsan bilinci sonsuz biçimlərdə davrandığından dolayı biri üçün həqiqət olaraq görünən bir başqasına həqiqət dışı görünə bilər. Bu nədənlə də bu qonuda denəmələr yapmaq istəyənlər denəmələr üçün özəl qoşulların gəlişdirilməsi sonucuna varırlar. Hər kəs haqq azadlığı, vicdan və inanc azadlığından danışmaqdadır. Böylə bir durumda bir tür disiplin söz qonusu olmazsa, həqiqətsizlik bu qarmaşıq dünyanı başına alar. Mənim görüşlərimə görə insanlıqdan bütöv bir hiss daşımayan adamlar üçün həqiqətin anlamı yoxdur. Həqiqətin sonsuz dənizində üzmək istəyən hər kəs ilk öncə özünü sıfıra çatdırmalı, heç olaraq görməlidir.

  • Həqiqətin hər insanın qəlbində yuvası var. Hər kəs həqiqəti bu yuvada gördüyü kimi aramalıdır. Ancaq kimsə başqalarını onun həqiqətini qəbul etməyə zorlamamalıdır.

  • Həyat diləklər yolunda çabalamalardan ibarətdir. Həyatın görəvi insanın nəfsini tanıyıb ərmişliyə (kamala) doğru hərəkətindən ibarətdir. Əksikliklər üzündən bu ülküdən (idealdan) vaz keçib başqa ərəklərə (hədəflərə) yönəlməmək gərəkir. Mən böyük acı duyqusu ilə öz əksikliklərimin bilincindəyəm. Hər gün içimdən səssiz “yardım et!” hayqırtıları həqiqətə doğru yüksəlmədədir. Bu əksikliklərimin əlindən qurtulmaq üçün doğruluğun (həqiqətin) mənə yardım etməsini diləyirəm.

  • Mənim yazılarımda doğrusuzluğa (həqiqətsizliyə) və yalana yer yoxdur. Çünkü həqiqətin dışında heç bir məzhəbin olmadığına inancım sarsılmazdır. Bu üzdən doğruluqdan vaz keçərək qaznacağım hər şeyi rədd edirəm. Dünyanın məhəbbət üzərində qurulduğuna olan inancımdan dolayı yazılarımda kimsəyə qarşı nifrət və kin yoxdur. Yalnız məhəbbət olan yerdə həyat var. Məhəbbətsiz həyat ölümdür. Bir tərəfi məhəbbət olan sikkənin digər tərəfi həqiqətdir. Düşünürəm ki, doğruluq və sevgi ilə bütün dünyanı fəth etmək mümkündür.

  • Mən yalnız həqiqət yolçusuyam. Həqiqətin dışında heç bir disiplin tanımıram.

  • Həqiqət aranması gərəkən ilk şeydir. Həqiqəti aradığınızda gözəllik və yaxşılıq öz-özünə sizə tərəf gələcək. Bu, Hz. İsanın “Dağın zirvəsində moizə”sinin öyrətilərindən başqa bir şey deyildir. Məncə İsa və Məhəmməd böyük sənət adamı idilər. Çünkü onlar həqiqəti görürdülər. Araşdırmaçıların söylədiklərinə görə Quran ərəb ədəbiyatının ən üstün kitabıdır. İsa və Məhəmməd böyük bir sənət əsəri yaratmaq istəmirdilər. Ancaq hər ikisi həqiqət arxasınca olduqlarından sözün də lətafəti öz-özünə ortaya çıxırdı. Mənim də arxasınca olduğum və uğrunda canımı verə biləcəyim həqiqət də budur.

  • Tanrı qonusunda belə bir sorun var ki, Onu bəyan etmək olmur. Ancaq həqiqəti vəsf etmə hər bəşərin qəlbində var. Həqiqət bu an haqq sandığınızdır və bu Tanrıdır. Kimsə bu nisbi həqiqətə uyarsa, əmin olmalıdır ki, zaman axışı içində mütləq həqiqətə də çata bilər.

  • Mən həqiqətin yolunu tanıyıram. Düz və incədir. Sanki kəsici bir qılıc kimi. Bu yolda yürüməkdən zövq alıram və sapdığımda açıqca ağlayıram. Tanrı “Çalışan kimsə heç bir zaman həlak olmaz” deyir. Mən Tanrının bu çağrısına içdən inanmışam. Əksikliklərimdən dolayı min kərə yenilsəm də inancımı itirmərəm. Cismimi tam olaraq kontrol etdiyim zaman Tanrı işığını içimdə görəcəyimə inanıram.

  • Mən həqiqət arayan biriyəm. Ona doğru bir yol bulmuşam və durmadan sürəkli olaraq ona tərəf yürüməkdəyəm. Ancaq hələ ona varmadığımın bilincindəyəm. Həqiqətə qovuşmaq üçün insan özünü və yazqısını yaxşı bilməlidir, yəni kamil olmalıdır. Nə yazıq ki, mənim əksikliklərim var. Bütün çabalarım bu əksiklikləri ortadan qaldırmağa yönəlmiş. İnsan öz əksikliklərini istisna durumlarda görə bilir.

  • “Çevrəmi sarmış olan qaranlıqda” həqiqətə doğru uzanan yolu görürəm. Genəldə çox yanılıram, hesablarım yanlış sonuc verir. Tək inancım Tanrıyadır. İnsanlara olan inancım da Tanrıya olan inancımdan qaynaqlanmaqdadır. Tanrı adında dayanağım olmasaydı, insanlara nifrət edərdim.

  • Mən “Qutsal adam paltarında siyasətçi” deyiləm. Həqiqətə uymaq ussallığın (ağıllılığın) zirvəsi olduğundan, bəzən davranışlarım yüksək siyasi ustalıq kimi görüntülənir. Həqiqət və “ahimsa” dışında heç bir siyasət izləməmişəm. Hətta vətənimin qurtuluşu adına da həqiqət və “ahimsa”dan vaz keçmək istəmirəm. Ayrıca, həqiqət və “ahimsa”dan vaz kəçərək vətənimin qurtuluşuna da inanmıram.

  • Düşünrəm ki, həqiqət ülküsünü “ahimsa”dan daha yaxşı anlayıram. Təcrübələrim göstərmişdir ki, həqiqətdən vaz keçsəm, “ahimsa” bilməcəsini çözə bilməyəcəyəm. Bəlkə yolu düzcə getmə cəsarətim yoxdur. Bunların hər ikisi öz dərinliklərində eşanlam daşımaqdadır. Şübhə inancın köksüzlüyündən və ya olmayışından qaynaqlanar. Gecə- gündüz “Tanrım, mənim inancımı möhkəm qıl” deyə dua edirəm. Aşağılanmalarda, uğursuzluqlarda və fırtınalı yaşamımda özgüvənimi, sarsılmazlığımı qoruyuram. Bu da tanrıya olan sarsılmaz inancımdan dolayıdır. Tanrını milyonlarca surətlə tanımlaya bilərik. Ancaq mən “həqiqət tanrıdır” düşüncəsini qəbul etmişəm.

  • Daxili bir yönləndiricimin ya da yanılqısız ilhamlarımın olduğunu heç bir zaman iddia etməmişəm. Təcrübələrimə dayanaraq söyləyə bilərəm ki, bəşərin özünü yanlıqısız sanması yanlışdır. İlham, bəlkə insanı təzadlardan azad etmək üçün ola bilər. Çünkü insan hər dəqiqə təzadlarla qarşı-qarşıyadır. Bu nədənlə də yanılqısızlığı iddia etmək çox təhlükəlidir.

Ancaq bu, içimizdə bir tür ilham və yönləndiricinin olmaması anlamına gəlməz. Dünyanın ağıllı insanlarının təcrübələrinə baxmaq lazımdır. Gələcəkdə bu təcrübələrdən yararlanmaq olacaq. Ayrıca, təməl həqiqətlər müxtəlif türdə deyillər, yalnız bir tək həqiqət var. Bu bir tək olan həqiqət də “ahimsa”, yəni qeyri aqressiv davranmaqdır. Bəşər fərdləri sınırlı olanaqları ilə sonsuz olan məhəbbət və həqiqət ərmişliyinə çata bilməz. Ancaq bu yolda yönləndirilişimiz ölçüsündə irəliləmək mümkündür. Doğal olaraq həqiqətə əməl etməkdə yanılqılara yol verəcəyik. Ara-sıra bu yanılqılarımız çox böyük də ola bilər. Ancaq insan özünə hakim olan bir varlıqdır. Öz nəfsinə hakim olan insan yanıldığı ölçüdə öz yanılqılarını düzəltmə olanaqlarına da sahibdir.

  • Mən dəyərsiz bir şəxs kimi görünə bilərəm. Ancaq doğruluq mənim aracımla, məndə yuvalanaraq dil açıb danışdığında yenilməz və dəyərli oluram.

  • Həyatım boyunca dəyərsiz və ərəksiz (hədəfsiz) bir söz söyləməmişəm. Mənim təbiətim hər şeyin qəlbinə diqqət edəcək yapıdadır. Bu yolda tam olaraq uğurlu olmamışamsa da, doğruluğun (həqiqətin) özünü eşitdirəcəyini bilirəm. Bu, mənim təcrübələrimdə çox kərə ortaya çıxmışdır.

  • Doğruluq arayan kiçik biri olsam da yolumda çox iradəliyəm. Özümü ararkən, mənimlə yoldaşlıq edən yandaşlarıma güvənirəm. Bu, onların aracılığı ilə yanlıqlarımı görməyimə səbəb olur. Eyni biçimdə onlar da mənim aracılığımla yanılqılarını görmüş olurlar. Öz sezgilərimdə və yarqılarımda çox kərə yanıldığımı etiraf etməliyəm. Hər sahədə vardığım yollara tənqidi baxdığımdan bənzər zərərlərlə qarşılaşmamışam. Tam tərsinə, qeyri-aqressivliyin təməl həqiqəti daha da açıqca görüntülənmişdir. Ölkəm mənim bu tutumumdan heç bir zaman zərər görməmişdir.

  • Mən gözəlliyi doğruluqda (həqiqətdə) görmüş, ya da doğruluq aracı ilə özümsəmişəm. Yalnızca düşüncədə olan doğruluq deyil, həqiqətlə iç-içə olan çöhrələr, səslər təsvirlər çox gözəl olurlar. Genəldə insanlar həqiqətin gözəlliyini görə bilməzlər. Adi bir şəxs həqiqətdən qaçar və onun gözəlliyi qarşısında kor olar. İnsanlar həqiqətin gözəlliyini görməyi başardıqlarında gerçək sənət o zaman başlayacaq.

  • Gerçək bir sənət adamının görüşündə zahiri gözəlliyin ötəsində ruhi gözəlliyi də yansıdan üz gözəl sayılır. Həqiqətdən ayrı heç bir gözəllik mövcud deyildir. Bəzən həqiqət zahiri gözəl olmayan biçimdə görünə bilər. Bilindiyi kimi Sokrat öz zamanında ən dürüst və doğrunu söyləyən şəxs olmasına qarşın, çox çirkin görünüşlü sifəti var imiş. Mənə görə Sokrat dünyanın ən gözəl insanı imiş, çünkü bütün gücü ilə həqiqəti aramışdır. Zahirən çirkin görünməsi heç də Fidyasın onun həqiqətinin gözəlliyinə övgü söyləməsini önləməmişdi. Fidyas bir sənətçi kimi gözəl üzləri görməyə alışsa da, bu həqiqətin də gözəlliyini görə bilmişdi.

  • Öz fani varlığımızda əsir kimi bulunduğumuz müddətcə, bütöv həqiqətigörmə olanaqsızdır. Biz onu yalnız öz təsəvvürümüzdə ölçə bilərik. Fani və davamsız olan bədənimizlə əbədi həqiqətlə qarşılaşmamız qeyri—mümkündür. Bu üzdən də son çözgə (çarə) şəxsin imana və inanca tapınmasında ortaya çıxar.

  • Tanrının mənə bağışlarda bulunduğu iddiasından olmamışam. Peyqəmbərlik iddiam da yoxdur. Mən, yalnızca həqiqəti arayıb bulmağa çalışan kiçik və sadə bir insanam. Düşünürəm ki, Tanrı ilə qarşılaşmaq üçün heç bir fədakarlıqdan vaz keçilməməlidir. Toplumsal, siyasal və insansevərlik olaraq adlandırılan mənim bütün eyləmlərim (fəaliyətlərim) bu amaca xidmət etmişdir. Tanrını, yalnızca ən böyük əsərlərində deyil, ən kiçik olaraq yaratdıqlarında da görmək mümkündür. Mən bu kiçik və düşkün yaradılışlar aracı ilə Tanrını anlamağa çalışıram. Onlara xidmət etmədən bu aşamaya çata bilmərəm. Aşağı siniflərə xidmətetmə həvəsim burdan qaynaqlanır. Siyasətə qatılmadan bu xidmətləri edə bilməyəcəyimdən, siyasətə qatılmaq zorunda qaldım. Bu üzdən də mən ağa və ərbab deyil, xidmət etməyə həvəsli olan bir şəxsəm. Vətənim Hindistana xidmət yoluyla bütün insanlığa xidmət etməyə çalışıram.

  • Həqiqət və dürüstlüyün ötəsində heç bir məzhəb yoxdur.

  • Gerçək məzhəblə gerçək əxlaq ayrılmaz biçimdə bir-birinə möhkəm bağlarla bağlanmışlar. Əxlaq üçün məzhəb tarlada toxumu suvaran su kimidir.

  • Ağılla örtüşməyən, əxlaqla çəlişən (ziddiyətdə olan) hər tür məzhəbi rədd edirəm. Əxlaqa zidd olmadığı qədər ağıl dışı məzhəbi duyqular qarşısında dözə bilərəm.

  • Əxlaq ölçülərini itirdiyimizdə, artıq əxlaqlı biri ola bilmərik. Əxlaqı ayaqlar altına alan məzhəb ola bilməz. Örnəyin həqiqətdən çox uzaq olan bir şəxs rəhmsiz və qəddarca davranaraq, Tanrının onunla olduğunu iddia edə bilməz.

  • Bizim istəklərimiz iki bölümə ayrıla bilər: məncil və qeyri—məncil. Bütün məncil istəklərimiz qeyri—əxlaqi ikən, özümüzü gəlişdirmə və başqalarına yararlı olma kimi təmayüllərimiz əxlaqidir. Ən yüksək əxlaqi ölçü budur ki, hər zaman insanlığa xidmət etməyə hazır olmalıyıq.

  • Ruhani olduqlarını iddia etdiyim davranışlarım əməldə yararlı olmursa, mənim üçün böyük yenilgədir. Məncə ən ruhani davranışlar, ancaq əməldə yararlı olanlardır.

  • Qutsal kitablar ağlın və həqiqətin tərsinə ola bilməz. Onlar ağlı dərinləşdirmək, ağlın önündəki önləmləri ortadan qaldırmaq və həqiqəti aydınlatmaq üçün gəlmişlər.

  • Qutsal kitablar bağışlanmanı ön görsələr də, yanlışlıqları görməzlikdən gəlmək olmaz.

  • Əyrilik haqqında nə qədər təbliğat edilsə də, həqiqətin yerini ala bilməz. Həqiqəti kimsə görməsə də, heç bir zaman əyrilik kimi görünməz.

  • Nəyinsə daha əski və qədim olduğundan dolayı yaxşı olacağına inanmıram. Tanrının verdiyi ağıl nemətini əski gələnəklərə fəda etmək istəmirəm. Hər hansı bir gələnək nə qədər əskilərə dayansa da, əxlaqla uyum içində deyilsə, yer üzündən silinməlidir. Xalqın bir qismini nəcis görmək bəlkə çox əski bir gələnəkdir. Çocuqların evləndirilməsi də çox əski bir gələnəkdir. Bu kimi bir çox gələnəklərin kökü çox əskilərə dayanır. Əlimdən gələrsə, bütün bu gələnkləri tarixdən silərəm.

  • Bütlərin məndə heç bir duyqu oyandırmamasına qarşın, bütləri sitayiş etməyə, bütpərəstliyə pis baxmıram. Çünkü bütpərəstıiyin də insan doğasının özəlliyi olduğunu düşünürəm. Biz insan olaraq zahiri şeylərə və simgələrə də ehtiyacımız vardır.

  • Dua vaxtı bütlərdən və təsvirlərdən yararlanmağı yasaqlamıram. Ancaq Tanrıya heç bir arac olmadan tapınmanı tərcih edirəm, bəlkə mənim bu tərcihim doğru deyildir. Bir şey bəzən bir adam üçün uyqun görünürkən, eyni şey bir başqası üçün uyqunsuz görünə bilər. Bu iki adamın hansının haqlı olduğunu söyləmək çətin işdir. Onların durumlarını qiyaslamaq olmaz.

  • Mən böylə bir inanışa varmışam ki, sözlər də bəşər evladı kimi, anlam və içərik açısından aşama—aşama gəlişmişlər. Örnəyin çox dərin mənası olan “Tanrı” qavramı hər kəs üçün eyni anlam daşımaz. Bu qavram bireysəl denəmələrimizə və içsəl gəlişmələrimuizə görə dəyişib yeni anlam daşıyar.

  • Mən həyatda nə bir çəlişki görürəm, nə də dəlilik. Doğrudur, insan öz başının arxasını görə bilmədiyi kimi, öz qüsurlarını da görə bilməz. Ancaq ağıl iddiaçıları məzhəb böyüklərini dəliliklə suçladıqlarından dolayı, mən öz haqqımda böylə düşünürəm ki, böyük olasılığa görə mən dəli deyiləm. Sadəcə mən gerçək məzhəbi bir adamam. Ancaq gerçəklik, yalnız ölümümdən sonra bəlli olacaq. Bunlardan hansına aid olduğumu ölümüm isbatlayacaqdır.

  • Bir başqasının yanlışlıqlarını gördüyümdə, düşünürəm ki, mənim də buna bənzər yanlışlıqlarım olmalıdır. Şəhvət düşkünü birini gördüyümdə, öz keçmişimi xatırlayıram və “mən də böylə idim” deyirəm. Bu şəkildə bütün dünya insanları ilə bir türlü bağlar, bağlantılar qurmuş oluram. Düşünürəm ki, dünyada ən aşağı olaraq görünən bir insan da mutlu olmadıqca, mən mutlu ola bilmərəm.

  • Kiminsə haqqını olduğu qədər verməzsəm, Tanrı qarşısında cavab verməliyəm. Ancaq əminəm ki, haqvermə qonusunda nə qədər əliaçıq olsam, tanrı bir o qədər məni öz mərhəmətinə tuş edəcək.

  • Sürkli iş ortamında yaşamaq sevinc deməkdir. Yarın mənə nələr gətiriləcəyini bilmədiyimdən dolayı, özümü azad bir quş kimi hiss edirəm. Öz istəklərimə qarşı şərəfli savaş düşüncəsi məni sağlıqlı saxlamaqdadır.

  • Özümün də mənsub olduğum bəşər cinsinin bütöv olmadığının bilincindəyəm. Bu üzdən də kimsənin davranışından əsla incimirəm. Harda kötülük və yanlışlıq görərsəm, onu kötülük etkəninə (amilinə) zərər vermədən onarmalıyam (təmir etməliyəm) deyə düşünürəm. Çünkü məncə kötünü deyil, kötülüyü ortadan qaldırmağa çabalamalıyıq. Çünkü öz xətalarım üzündən incinmək istəmədiyim kimi, başqası da incinmək istəməz.

  • Mən çox iyimsər (nikbin) adamam. Ancaq bu, özümü doğru bildiyimdən dolayı deyildir. Bəlkə doğruluğun uğur qazanacağına olan inancımdan dolayıdır. Bizim əsinlənməyimiz (ilhamlanmağımız), ancaq doğruluğun uğur qazanacağına olan inancımızdan qaynaqlana bilər. Hər bireyin (fərdin) yetənəklərinin (istedadlarının) bir sınırı var. Ancaq kimsə yetənəklərindən dolayı təkəbbürlü olarsa, tanrı onun təkəbbürünü qıracaq gücə sahibdir. Bu qonuda öz haqqımda bunları deyə bilərəm: xoşbəxtlikdən mənə o qədər alçaqkönüllülük verilmiş ki, çocuqlar və südəmər körpələr də mənə yardımçı ola bilərlər.

  • Dənizdən bir damlacıq, bilincində olmasa da, dənizin özəlliklərini bəlli ölçüdə daşımaqdadır. Ancaq bu damlacıq dənizdən ayrıldığında buxarlanıb yox olmağa məhkumdur. Bu üzdən “həyat coşqun bir dənizdir” deyimi yanlış bir deyim deyildir.

  • Mən özümə güvəndiyimdən dolayı iyimsər (nikbin) bir adamam. Mənim bu söylədiyim bir az təkəbbürlü görünə bilər, ancaq öylə deyildir. Çünkü böyük bir alçaqkönüllülüklə Tanrının tükənməz gücünə inanıram. Həqiqətə inanıram. Bu üzdən də ölkəmin və bəşərin gələcəyi ilə ilgili çox iyimsərəm.

  • Mənim məzhəbim daşlaşmış və sınırlı məzhəb deyildir. Çünkü mənim inancımda Tanrının ən aşağı yaradılışına da yer var. Ancaq mənim inancım hər tür güstaxlığa, irqi üstünlüyə, rənglər ayrımına qapalıdır. Çünkü mənim inancımda bütün insanlar qardaşdır.

  • Yer üzündə, yalnızca bir tək məzhəbin hakim olacağına inanmıram və olmasını da istəmirəm. Bu üzdən də bütün məzhəblərin ortaq yönlərini bulmağa çalışıram. Düşünürəm ki, bütün məzhəblər bir—birinə qarşı dözümlü davranmalıdırlar. Heç bir din digərindən üstün deyildir.

  • Ruhi ərmişliyə (kamala) ulaşmaq üçün sözdə, düşüncədə və davranışda doğruluğa əməl edilməlidir. Böylə ərmiş şəxsiyətlərdən yoxsun olan uluslar çox yoxsuldurlar.

  • Tanrının gözündə suçlu və suçsuz eynidir. Hər biri bir tür yarqılanacaq. Hər biri üçün irəliləmək və ya geriləmək fürsəti tanınmışdır. Hər ikisi Onun yaratdığıdır. Özünü suçlulardan daha üstün bilən ərdəmli (fəzilətli) bir kişi öz ərdəmini itirər, Tanrı yanında sayqınlığı yox olar. Böylə davranış ərdəmli adamı suçlu adamın da düzeyindən aşağı düşürər.

  • Biz genəldə tinsəl (ruhani) bilgilərlə tinsəl qazanımları bir—birinə qarışdırırırq. Tinsəl qazanımlar qutsal hörütləri (mətnləri) oxumaqla və fəlsəfi bilgilərlə ilgili deyildir. Burada söz qonusu olan könül eyitimidir. Tinsəl qazanımlar üçün gərəkən ilk şey bilgidən ziyada qorxmazlıqdır. Qorxaq adam əxlaqlı birisi ola bilməz.

  • Şəxs çox böyük bir həvəslə Tanrı yaratıqlarının (məxluqlarının) hamısının güvənliyini istəməlidir. Böylə bir gücə sahib olmaq üçün sürəkli dua edər. Böylə bir adamın şəxsi mutluluğu toplumsal mutluluqla özdeşləşər (eyniləşər). Yalnız özünün və çevrəsinin mutluluğunu istəyən adam məncil biridir o, hətta özünə də yararlı ola bilməz.

  • Mən Tanrının mütləq birliyinə inandığımdan bəşəriyətin də birliyinə inanıram. Ayrı bədənlərimiz olsa da, ruhlarımız birdir. Günəş ışını parçalandığında bir neçə rəng oluşdurar. Ancaq bütün bu rəngli ışınların qaynağı birdir. Bu üzdən də ən ərdəmli insanlarla olan bağlarımı görməzlikdən gələ bilmədiyim kimi, ən kötü ruhlu adamlarla da özümü ayrı tuta bilmərəm.

  • Mən diktator olsaydım, məzhəblə siyasəti ayırd edərdim. Mən məzhəbimə güvənirəm, ona and içirəm və onun üçün ölməyə hazıram. Ancaq bütün bunlar mənim özəl sahəmdir. Dövlət buna qarışmamalıdır. Dövlətin görəvi ümumi rifahı bərqərar etmək, sağlıq sorunlarını gedərmək, dış ilişkiləri yoluna qoymaq və iqtisadi güvənliyi təmin etməkdən ibarətdir. Dövlət məzhəb işlərinə qarışsa, durum sağlıqlı olmaz. Məzhəb məsələsi hər kəsin özəl sahəsidir. Dövləti ilgiləndirməz.

  • Mən anlamsızlıq və həqiqətsizliklərlə çevrələnmişəm. Bütün çalışmalarıma baxmayaraq, həqiqətin harda olduğunu bilmirəm. Ancaq Tanrıya və həqiqətə yaxınlaşdığımı sanıram. Bu uğur bir çox əski dostlarımdan vaz keçərək, onlardan aralanaraq mümkün olsa da, buna təəssüflənmirəm. Müxtəlif qarmaşıq sorunlarla ilgili sadə bir şəkildə danışıb yaza bilirəmsə, aşırı müxalifətlərə qarşın, hər kəslə qonuşa bilirəmsə, özümlə bağladığım onbir əhdə əməl edə bilirəmsə, bütün bunlar Tanrıya yanaşmağımın göstərgəsidir. Altmış illik sürəkli çalışmalarım sonucunda ən az özüm üçün bəlirlədiyim həqiqəti dərk etdiyimi düşünürəm.

  • Şəxs öz görəvini yapmalı və sonucunu Tanrıya buraxmalıdır. İnsanın öz yazqısına hakim olduğu sanılır. Bu, çox sınırlı biçimdə doğrudur. Bütün amacları və planları bilmiş olan o böyük güc izn verdiyi ölçüdə insan öz yazqısına hakim ola bilər. Çünkü gerçək planın izləyicisi olan o böyük gücdür. Mən bu gücü Tanrı olaraq tanımıram. Onu həqiqət olaraq tanımlayıram. Bütün həqiqət bu böyük gücün bağrında təcəssüm olur. Bu da həqiqətin özüdür.

  • Suçsuzları və suçluları Tanrı adına cəzalandırmaqdan daha böyük bir suç tanımıram.

  • Mən bir tərəfdən öz aşağılanmamı düşünüb, digər tərəfdən də məndən olan bəkləntiləri göz önümdə bulundurduğumda bir an gicəlmiş kimi oluram. Daha sonra anlayıram ki, bu bəkləntilər təzadlı özəlliklərdən oluşan “mən”dən deyildir. Bu bəklənti həqiqət və qeyri—aqressivliyin tərkibi olan mənim varlığımdandır. Doğrudur, mən bu iki sahədə tam ərmiş biri deyiləm. Ancaq başardığım qədəriylə onları içimdə gəlişdirməyə çalışmışam.

  • Vətənim yolunda fəda edə bilməyəcəyim heç bir şeyim yoxdur. Yalnız iki şey var ki, onları vətənimə fəda etmərəm. O da həqiqət və “ahimsa”dır*. Bu bu iki varlığı bütün dünyaya da fəda etmərəm. Çünkü mənə görə həqiqət Tanrıdır və ona qovuşmanın da tək yolu “ahimsa”dır. Mən Tanrı və ya həqiqəti fəda edərək Hindistana xidmət etmək düşüncəsində deyiləm. Çünkü həqiqəti danmış olan kimsə, vətənini də asanca dana bilər.




* Burada Qandi, Hind məzhəbinin tənasüx və ya təkrar-təkrar dünyaya gəlmə görüşünü savunmaqdadır.

* Ahimsa, yəni aqressivsizlik, mülayimlik və tolerans.


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©kagiz.org 2016
rəhbərliyinə müraciət