Ana səhifə

Bartosz Śmichura Procesy osadnicze, iipp


Yüklə 13.87 Kb.
tarix22.06.2016
ölçüsü13.87 Kb.
Bartosz Śmichura

Procesy osadnicze, IIPP

Kolonializm na Dalekim Wschodzie

Drogi przewozu kruszców i produktów, eksploatacja surowców i produktów – Indie, Archipelag Malajski, Chiny, izolacja Japonii

Ekspansja europejska w XVI i XVIII wieku była rezultatem rozwoju narodów i państw, dzięki poszerzeniu horyzontów geograficznych dokonanych w wiekach poprzednich przez Portugalczyków i Hiszpanów. Rodzący się kapitalizm, a także chęć znalezienia nowych terenów pod osadnictwo, poszukiwanie kruszców i surowców oraz w późniejszym okresie rynków zbytu były bodźcami, które otworzyły drogę ekspansji na tereny pozaeuropejskie.

Wczesna faza kolonialna państw zachodnioeuropejskich na Dalekim Wschodzie rozpoczęła sie już w XVI w, dzięki odkryciu dróg morskich na kontynent azjatycki, początkowo do Indii, a później na Filipiny, Japonii i całe wybrzeże Oceanu Spokojnego. W okresie XVI–XVIII w powstawały imperia kolonialne Portugalii, Hiszpanii, Anglii, Holandii i Francji. Początek XVI w był czasem tworzenia się licznych ośrodków, które umożliwiały odbywanie transakcji kupna-sprzedaży oraz wywozu i przywozu produktów potrzebnych obu stronom wymiany. Punkty te rozwijały się stopniowo w faktorie handlowe, które później były podstawą do zakładania kolonii.

Pierwszymi kolonizatorami, którzy pojawili się na Dalekim Wschodzie byli Portugalczycy. Dotarli oni drogą morską do Indii skąd przywożono pieprz oraz inne hinduskie przyprawy. Ich okręty zaczęły także pojawiać się u wybrzeży Chin na początku XVI w. Swoje pierwsze składy handlowe założyli w Makau, gdzie stopniowo rozwijał się handel z Chinami. Chińczycy przywozili z Europy złoto, srebro, perły, kość słoniową, drzewo sandałowe, korzenie, trzcinę cukrową, ubrania, ołów, żelazo, indygo, a wwozili tam tkaniny, ubrania, porcelanę. Wkrótce u wyrzeży Chin zaczęli pojawiać się także kupcy hiszpańscy, którzy zatrzymali się na Filipinach.

Osłabienie się pozycji Portugalii i Hiszpani oraz przejęcie hegemoni na morzu przez Holendrów i Anglików były przyczyną penetracji terenów na Dalekim Wschodzie przez kolonizatorów holenderskich i angielskich. W roku 1600 utworzono brytyjską, a w 1602 r. holenderską Kampanię Wschodnio-Indyjską.

Holenderska Kampania Wschodnio-Indyjska dawała możliwość organizowania kosztownych wypraw zamorskich, których efektem było zajęcie częsci Jawy i założenie faktorii w Batawii. Miejsce to było centralą, z którą łączyły się inne miasta azjatyckie; taka sytuacja dawała szanse do stałego powiększania się obszaru penetracji Holendrów w Azji i na wyspach indonezyjskich. Podstawą handlu holenderskiego stał się w szczególności pieprz, który cieszył się w Europie największą popularnością. Ogromne zyski przynosił także tzw "handel wyspiarski" (handel pomiędzy poszczególnymi wyspami indonezyjskimi), który polegał na wymianie barterowej. Zyskiem z takiej transakcji było srebro z Ameryki, mające większą popularność na wschodzie niż w Europie.

Kupcom japońskim Holendrzy sprzedawali korzenie, bursztyn, ołów, tkaniny bawełniane, ryż, surowiec jedwabiu, cukier i niektóre europejskie towary. Do Chin przekazywano przede wszystkim srebro, a przywożono stamtąd cukier, rogi jelenie i skóry. Do Batawii szło chińskie złoto, porcelana oraz jedwab.

Pod koniec XVIII wieku znaczenie Kompanii Wschodnio-Indyjskiej zaczęło słabnąć i ostatecznie w roku 1799 zlikwidowano ją, a kolonie w Azji Południowo-Wschodniej dostały się w 1811 r. pod krótkie zwierzchnictwo Anglii.

W Azji ważnym ośrodkiem całego Dalekiego Wschodu stały się Indie, które dla Anglii nabrały ogromnego znaczenia gospodarczego. Kraj ten stał się miejscem napływu ogromnej ilości kruszca, przynoszącym spore korzyści. Szczególnym miejscem, które czerpało dobrobyty z dostarczanego towaru była stale rozwijająca się Kalkuta.

Kolejnym ważnym miejscem penetracji handlowej państw zachodnioeuropejskich na początku XVIII w stały się Chiny. W 1715 roku Anglikom udało się założyć faktorię w Kantonie – w mieście położonym w południowych Chinach(Guangzhou). Stopniowy rozkwit handlu na wybrzeżu chińskim i obawa przed wtargnięciem angielskich kupców i misjonarzy chętnych do szerzenia tam religii chrześcijańskiej, doprowadziły do tego, że władze chińskie ograniczyły działania handlowe do rejonu Kantonu. Statki brytyjskie Kampani Wschodnio-Indyjskiej i holenderskie przybywały po surowiec jedwabiu, tkaniny, porcelanę, herbatę, złoto, wyroby ze srebra i rośliny rolnicze, przywoziły natomiast tkaniny, wyroby z metalu, a w później także opium. Po pewnym czasie władze chińskie znowu wprowadziły restrykcje handlowe, tym razem w postaci ograniczenia wywozu surowca jedwabiu, które wywołało falę niezadowoleń u kupców europejskich. Po wielu nieporoumieniach i konfliktach wprowadzono w Kantonie nowe przepisy dla kupców cudzoziemskich, ograniczające ostatecznie działania handlowe. Inny problem dotyczył opium, którego władze chińskie zakazały dostarczać do Chin. Stało się to w późniejszym czasie przyczyną wojny angielsko-chińskiej. Jednak pomimo niejednokrotnych zakazów wwozu opium, handel tym towarem stale wzrastał. Ważnym artykułem importowanym do Kantonu od drugiej połowy XVIII w były futra (m.in bobrowe) oraz żeń-szeń, przywożone na okrętach angielskich z Kanady, a częściowo kupowane przez kupców angielskich w rosyjskiej Ameryce.
Izolacja Japoni

Japonia słynęła z niezmierzonych bogactw, które nęciły żeglarzy portugalskich. Pojawiający się u jej wybrzeżu kupcy zaczęli handlować bronią palną, jednocześnie porywając i wywożąc ludzi, którzy byli towarem w handlu niewolników. Portugalczycy starali się opanować handel japoński z Chinami i krajami południowymi, do których Japonia eksportowała złoto, srebro, miedź, broń białą i inne towary. Japończycy z Chin importowali stal damasceńską, surowiec jedwabiu, tkaniny, dywany i przedmioty ze szkła. Od połowy XVI w. w Japonii rozwinęło się wydobycie złota i srebra. Dużo srebra w monetach hiszpańskich trafiało do Azji przez Manilę. Srebro japońskie i meksykańskie, jako środek obrotu pieniężnego, zaczęło odgrywać ważną rolę, w końcu XVII w wydobycie srebra i złota w Japonii zmniejszało się, chociaż eksport tych cennych metali pozostawał znaczny.

W okresie toczenia sie walk o polityczne zjednoczenie Japonii na przełomie XVI i XVII w. religia chrześcijańska zaczęłą być bardzo popularna wśród chłopów i kupców niezadowolonych z ucisku feudalnego. Dodatkowo kupcy europejscy sprzedawali japońskim buntownikom broń palną, którą używali przeciwko władzom centralnym. Aby usunąć nieporządane skutki tych działań, shoguni zaczęli ograniczać handel kupców cudzoziemskich, w takim stopniu, że zakazano statkom hanldowym zatrzymywania się u wybrzeży Japonii. Wydano również zakaz przywozu książek, zawierających opis krajów zachodnich i religię chrześcijańską. Ostatecznie rada państwa shoguna całkowicie zakazała Portugalczykom handlu z Japonią. Jedynie Holendrzy, będącymi wrogami Portugalczyków i Hiszpanów mogli prowadzić ograniczone działania handlowe. Eksport złota został całkowicie wstrzymany, w niewielkich ilościach wywożono srebro, eksport miedzi natomiast ograniczono do 2,7 tys ton rocznie. W ten sposób próba ekspansji kolonialnej (głównie przez Portugalię), w Japoni nie powiodła się. Po roku 1639 polityka samoizolacji trwała jeszcze niecałe dwa stulecia, hamując rozwój kraju. Dopiero na początku XVIII próby nawiązania kontaktów handlowych uczyniła Rosja za panowania Piotra I, jednakże bez skutków.

Bibliografia:



  • Narocznicki, A. Guber, Historia Polityczna Dalekiego Wschodu, PWN, Warszawa 1981

  • Braudel Fernand, Kultura Materialna, gospodarka i kapitalizm XV-XVIII wiek. Czas Świata. T.III, PIW Warszawa 1992

  • J. Kieniewicz, Od Ekspansji Do Dominacji, Warszawa 1986


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©kagiz.org 2016
rəhbərliyinə müraciət