Ana səhifə

AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ qafqaz universiteti İQTİsadiyyat vəİdarə etmə fakultəSİ Beynəlxalq İqtisadi Əlaqələr Bolumu buraxiliş İŞİ qloballaşmanin beynəlxalq gəLİr bolgusunə TƏSİRİ Vusal ƏLİyev


Yüklə 4.03 Mb.
səhifə1/9
tarix09.06.2016
ölçüsü4.03 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9
AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI TƏHSİL NAZİRLİYİ QAFQAZ UNİVERSİTETİ İQTİSADİYYAT VƏİDARƏ ETMƏ FAKULTƏSİ Beynəlxalq İqtisadi Əlaqələr Bolumu

BURAXILIŞ İŞİ

QLOBALLAŞMANIN BEYNƏLXALQ GƏLİR BOLGUSUNƏ TƏSİRİ

Vusal ƏLİYEV

030205024

Danışman: Oğr. Gor. Əkbər RZAYEV

Bakı 2007

XULASƏ

Son iki əsr ərzində dunya iqtisadiyyatı daha da qeyri-bərabər hala duşmuşdur. Son 20 il, yəni ikinci qloballaşma dovru yuzillər boyu Şərqi Asiya, sahilboyu Cin və Hindistanın şəhər bolgəsi arasında surən bərabərsizlik tendensiyasında azalmanın şahidi olmuşdur. Bununla belə, inkişaf etmiş xalqlar ilə butun digər inkişaf etməkdə və kecid dovrundə olan xalqlar arasında artan gəlir ucurumunun şahidi olmuşdur. Bu dəyişikliklərin səbəbi barədə debatlar hələ bitmədiyi halda, ilkin dəlillər gostərir ki, bunlar qismən yeni “qlobal bazar paradiqmasının” geniş vusət almasına gorədir.

Belə paradiqma, beynəlxalq ticarət baryerlərinin aradan qaldırılmasını, FDİ­lərə olkə qapılarının acılmasını, qısa muddətli portfel investisiyalarının sərbəstləşdirilməsini, texnoloji faktor transferlərin ciddi patentləşdirilməsini və beynəlxalq odəmələr sisteminin sərbəstləşdirilməsini mudafiə edir. Bunun əksinə olaraq, beynəlxalq əmək quvvəsi axınlarının liberallaşdırılması politika tərkibi kənarında buraxılmışdır.

“Qlobal bazar paradiqmasının” tərəfdarları iddia edirlər ki, bu prosses daxili qiymətlərdə azalmaya səbəb olur, kasıb xalqlara daha cox ixracat imkanları verir, dunya yığım ehtiyatlarını aşağı kapital həcmli, ancaq yuksək kapital gəlirli olklərə kanalizə edilməsinə yol acır, muasir texnologiyanın geridə qalmış olkələrə devrini daha da surətləndirir və nəticədə qlobal effektivliyi daha da təkmilləşdirir.

Belə bir fonda bu diplom işi, son 20 ildə qlobal, olkələr arası və olkə ici bərabərsizlik trendini gozdən kecirir. Bu təmayulləri tarixi perspektivdə yerləşdirmək ucun ilk novbədə iki qloballaşma dalğası arasında ticarət dəyişiklikləri və gəlir qutbləşməsi əsasında muqayisə aparılır. Sonra bu işdə, standart nəzəriyyənin dunya iqtisadiyyatının liberallaşması ilə bağlı dəyişikliklər barədə fərziyyələri verilir, hansılar ki, adətən həqiqətlə və artan statistik dəlillərlə ziddiyyət təşkil edir. Nəhayət, bu diplom işi, xususilə liberallaşma, qloballaşma və gəlir bolgusu arasındakı əlaqəni vurğulayaraq qeyd etdiyimiz dəyişikliklərin mumkun səbəblərini ortaya qoymağa calışır.


ÖZET

Son iki yuzyılda dunya ekonomisi daha da eşitsiz hale gelmiştir. Son 20 yılda, yani ikinci globalleşme sureci yuzıllar boyu Doğu Asiya, kıyı boyu Cin və Hindistanın şehir bolgesi arasında suren eşitsizlik eğiliminde azalmanın şahidi olmuştur. Bununla rağmen, gelişmiş milletler ilə tum diğer gelişmekte olan ve gecit surecini yaşayan milletler arasında artan gelir ucurumunun şahidi olmuştur. Bu gelişimlerin nedeni ile ilgili debatlar hala devam etdiyi halde, ilkin delillər gosteriyor ki, bunlar kısmen yeni “global piyasa paradigmasının” yaygınlaşarak uygunlanmasıyla ilgilidir.

Bu paradigma, uluslararası ticaret sınırlamalarının kaldırılmasını, doğrudan yabancı yatırımlara ulke kapılarının acılmasını, kısa sureli portfolyo yatırımlarının serbestleştirilmesini, teknoloji transferlərin ciddi patentleştirilmesini ve uluslararası odemeler sisteminin liberalleştirilmesini savunmaktadır. Bunun aksine, uluslararası emek faktoru goclerinin liberallaştırılması politika dışında bırakılmıştır.

“Global piyasa paradigmasının” taraftarları iddia ediyorlar ki, bu surec yerel fiyatlarda azalmaya neden olur, fakir halklara daha fazla ihracat imkanları verir, qlobal tasarrufların duşuk sermaye kapasitesi olan, fakat yuksek getirili ulkelere kanalize edilmesine yol acar, modern teknolojilerin az gelişmiş ulkelere devrini daha da hızlandırır ve sonucda global faktor verimliliyini sağlar.

Boyle bir fonda bu tez, son 20 yılda global, ulkeler arası və ulke ici eşitsizlik temayulunu gozden gecirir. Bu temayulleri tarihi perspektifte yerleştirmek icin once iki globalleşme dalgası arasında ticari gelişimleri ve gelir kutublaşması esasında kıyaslama aparılır. Sonra bu tezde, standart ticaret teorisinin dunya ekonomisinin liberallaşması ile ilgili değişimler konusunda tahminler verilir, hangileri ki, genellikle realite ile ve artan istatistik delillerle zıtlık oluşturmaktadır. Nihayet, bu tez savunması, ozellikle liberallaşma, globalleşme və gelir boluşumu arasındaki ilişkini vurgulayarak soz konusu değişimlerin mumkun muhtemel nedenlerini ortaya koymağa calışır.


ABSTRACT

Over the last two centuries, the world economy has become substantially more unequal. The last twenty years–the years of the second globalisation – have witnessed some slow down in this secular trend owing to the partial convergence of the incomes per capita of South East Asia, coastal China and part of urban India towards that of the advanced nations. They have also witnessed, however, an increase in the income gap between the advanced nations and all other developing and transitional countries.While the debate on the causes of such changes is not over yet, initial evidence shows that they are in part due to the spread of the new “global market paradigm”.

Such paradigm advocates the removal of barriers to international trade in goods and services, the opening up to foreign direct investments, the liberalisation of short-term portfolio flows, the creation of a standardised patent regime regulating technology transfers and intellectual property (now embodied in the TRIPS agreement of the WTO) and the simplification of all norms on travel, visa, payment systems and so on regulating international exchange. In contrast, liberalisation of the international labour flows remains off the policy agenda .

The advocates of ‘the global market paradigm’ claim that this approach causes a reduction in domestic prices, offers major opportunities for export to the poor nations, channels world savings to countries with low capital accumulation but high rates of return on investment, accelerates the transfer of modern technology to backward countries and–as a result of all this-improves global economic efficiency.

Against such background, the paper reviews the trends in global, between-country and within-country inequality over the last twenty years. To place such trends into historical perspective, the paper first analyses the changes in trade and income concentration during the first wave of globalisation of 1870-1912 so as to emphasise similarities and differences observed over these two periods. The paper then shows that the predictions of the standard theory about the changes due to the liberalisation of the world economy often collide with a substantial and growing body of statistical evidence. Finally, the paper explores the possible causes of these changes by emphasising in particular the linkages between liberalisation, globalisation and income distribution.


АННОТАЦИЯ




За прошлые два столетия, мировая экономика стала существенно более неравной. Прошлые двадцать лет-годы второй глобализации­засвидетельствовали, некоторые замедляются в этой долгосрочный тенденции вследствие частичной конвергенции доходов на душу Юго-Восточной Азии, прибрежного Китая и части городской Индии к той из передовых наций. Они также засвидетельствовали, однако, увеличение промежутка дохода между передовыми нациями и всем другим развитием и транзитными странами. В то время как дебаты по причинам таких изменений не закончены все же, начальные показы свидетельства, что они происходят частично из-за распространенияновой 'глобальнойпарадигмы рынка'.

Такая парадигма защищает удаление барьеров к международной торговле в товарах и услугах, открытие к иностранным прямым инвестициям, либерализация краткосрочных потоков портфелных инвестиции, создание стандартизированного доступного режима, регулирующего передачи технологии и интеллектуальную собственность (теперь воплощенный в соглашении TRIPS WTO) и упрощения всех норм по путешествию, визе, системы оплаты, и так далее регулирующие международный обмен. Напротив, либерализация международных трудовых потоков остается от повестки дня политики.

Защитники 'глобальной парадигмы рынка' утверждают, что этот подход вызывает сокращение внутренних цен, предлагает главные возможности экспорта для бедные нации, канализирывает сбережения мира к странам с низким накоплением капитала, но высокими нормами возвращения на инвестициях, ускоряет передачу современной технологии к странам, отсталым в экономическом отношении, и-в результате всего этого-улучшает глобальную экономическую эффективность. На таком фоне, бумага рассматривает тенденции в глобальном, между-страной и в-пределах-страны неравенстве за прошлые двадцать лет. Помещать такие тенденции в историческую перспективу, бумага с перва исследовает изменения в торговле и концентрации дохода в течение первой волны глобализации 1870-1912, чтобы подчеркнуть подобия и различия, наблюдаемые за эти два периода. Бумага тогда показывает, что предсказания стандартной теории об изменениях из-за либерализации мировой экономики часто сталкиваются с существенным и растущим телом статистического свидетельства.Наконец, бумага исследует возможные причины этих изменений, подчеркивая в особенности редактирования между либерализацией, глобализацией и распределением дохода.


ON SOZ



Qloballaşma son dovrlərin ən muzakirə olunan və boyuk munaqişələri ehtiva edən hadisəsidir. Bu əslində acıqlanması mubahisə doğuran fenomendir.

Qloballaşma, tarixin inkişaf prossesində insanlar arasında sosial-iqtisadi bəarəbrsizliyin daha da artması ilə muşaiət olunduğuna gorə, iqtisadcılar, bu artan bərabərsizliyi qloballaşmanın gətirib gətirmədiyi barədə fikir ayrılığındadırlar. Ancaq az olsa da bir necə olkə tarixin bu axarında movcud fursətlərdən yaxşı yararlandıqlarına gorəəhəmiyyətli inkişaf tempini tuta bilmişlər.

Mənim bu movzunu secməkdə məqsədim, dunya iqtisadcılarının yazılarından yararlanaraq qloballaşmanın və liberallaşmanın real təsirlərini mumkun qədər irtaya qoymaqdır.

Bu movzuda azərbaycanca qaynaq az olduğundan əsasən internetdə yayımlanan muztəlif araşdırma mərkəzlərinin yazılarından qaynaq olaraq istifadə etmişəm.

Diplom işim dord bolmədən ibarətdir. I Bolumdə iki qloballaşma mərhələsində dunyadakı sosial-iqtisadi vəziyyət əksolunur və bu mərhələlər qısa muqayisə olunur. II Bolumdə qloballaşmanın gəlir bolgusu uzərinə təsirinin nəzəri əsasları əks olunur və bunun uzərinə qurulan modellər qısa təhlil olunur.

III və IV Bolumlərdə isə qloballaşma dovrundə olkələrdəki yoxsulluq və gəlir bərabərsizliyinin vəziyyəti əks olunur, bunlar arasındasəbəb nəticəəlaqələri, liberallaşan dunyada ticarətində olkələrinin gəlir paylarının necə necə boluşdurulduyu ortaya qoyulur.


MUND




Ə


R


İ


CAT


XULASƏ................................................................................................................................i OZET .................................................................................................................................... ii ABSTRACT......................................................................................................................... iii АННОТАЦИЯ.................................................................................................................... iv ON SOZ ................................................................................................................................v MUNDƏRİCAT .................................................................................................................. vi CƏDVƏL VƏ QRAFİK SİYAHISI ................................................................................. vii QISALTMALAR SİYAHISI ........................................................................................... viii

GİRİŞ.................................................................................................................................... 1

1. BİRİNCİ BOLUM...QLOBALLAŞMA ......................................................................... 3

1.1. 19 və 20-ci Əsr Qloballaşma Dovrlərinin Qarşılaşdırması...................................... 5

1.1.1 Ticarətdə Qloballaşma................................................................................... 5

1.1.2 Sərmayə Axınları........................................................................................... 6

1.1.3 Gəlir Bərabərsizliyi ....................................................................................... 7

2. İKİNCİ BOLUM......QLOBALLAŞMA–GƏLİR BOLGUSU ƏLAQƏSİİLƏ BAĞLI NƏZƏRİ BAXIŞLAR VƏ QURULAN MODELLƏR ..................................................... 8

2.1 Qloballaşmaq Nə Deməkdir? ................................................................................ 10

2.2 Qloballaşan Dunyada Bərabərsizlik Trendləri ................................................. 12

2.2.1 Qərb Olkələri Necə Varlı Olaraq İnkişaf Ediblər? ...................................... 14

2.2.2 “Qızıl Dovrdən” Neoliberal Nizama Doğru ................................................ 15

2.2.3 Qlobal Gəlir Bərabərsizliyi......................................................................... 16

3. UCUNCU BOLUM...YOXSULLAŞMA ...................................................................... 19 1.1.Sərbəst Ticarətin Yoxsullaşmaya Təsiri ................................................................. 20

1.1.1 Vəziyyət Aldanması Problemi..................................................................... 21

4. DORDUNCU BOLUM...GƏLİR BƏRABƏRSİZLİYİ VƏİNKİŞAF...................... 23

4.1 Olkələr Arası Gəlir Bərabərsizliyi .......................................................................... 23

4.2 Olkəİci Gəlir Bərabərsizliyi................................................................................... 26

4.3 Gəlir Bolgusundəki Son Dəyişiklərin Yekun Səbəbləri ......................................... 31

4.3.1 Umumi Liberallaşma-Qloballaşma Paketinin Təsiri ................................... 33

4.3.2 Ticarətdə Liberallaşmanın Təsiri................................................................. 35

4.3.3 Ticarət Sərbəstləşməsinin Olkələr Arası Gəlir Bolgusunə Təsirinin Bərabərləşdirici Olduğunu Mudafiə Edən Acıqlamalar.................................................................. 36

4.3.4 Daxili və Xarici Maliyyə Derequlyasiyasının Təsiri................................... 38

4.3.5 Qloballaşmanı İzləyən Daxili Politika Dəyişiklikləri.................................. 40

4.4 Dunya TicarətindəİEOO-lər və Gəlirin Gercək Bolgusu....................................... 41

NƏTİ............................................................................................................................. 48

ƏDƏBİYYAT .................................................................................................................... 50


CƏDVƏL VƏ QRAFİK SİYAHISI

Cədvəl 1.1: Ticarətin UDM-ə nisbəti (1870-1995).......................................................6 Şəkil 2.1 : Dunya bərabərsizlik trendi, 1820-1992 (Theil əmsalı ilə)......................13 Cədvəl 2.1: Qlobal gəlir bolgusu (1988 və 1993).......................................................17 Cədvəl 3.1: Bolgələrə gorə yoxsulluq həddində yaşayanların nisbəti........................19 Cədvəl 4.1. Regionlara gorə adam başına adambaşına UDM (1820-1998)...............25 Cədvəl 4.2: 73 olkədə gəlir bərabərsizliyi dəyişikiliyinin xulasəsi (1960-90)...........27 Cədvəl 4.3: İnkişafın yoxsulluq elastiklyi..................................................................34 Cədvəl 4.4: Maliyyə bohranları duvrundə yoxsulluq dərəcələri.................................39 Cədvəl 4.5: İEOO-in dunya emal sənayesi ixracat vəəlavə dəyərindəki payı...........43


QISALTMALAR SIYAHISI





a.k.ə.

adı kecən əsər.

s.

səhifə

ss.

səhifə aralıqları

İEOO

inkişaf etməkdə olan olkələr

İEO

inkişaf etmiş olkələr

AİEO

az inkişaf etmiş olkələr

FDİ

xarici birbaşa investisiyalar (ingiliscə)

XUDM

xalis umumi daxili məhsul

DTT

dunya ticarət təşkilatı

YSOO

yeni sənayeləşməkdə olan olkələr

TMK

trans milli korporasiyalar

TNC

TMK (ingiliscə)

BVF

beynəlxalq valyuta fondu

DB

dunya bankı


G




İ


R


İŞ


Qloballaşma, millli iqtisadiyyatlar uzərində yaratdığı musbət ve mənfi nəticələriylə gunumuzdə iqtisadiyyat sahəsindəən cox muzakirə olunan anlyışların başında gəlməkdədir. Malların, xidmətlərin, sərmayənin informasiya və texnologiyaların sərbəst dolaşımını ifadə edən bu termin bir mənada neoliberal iqtisadın dunyada tətbiq edilmə formasıdır. 1980-90-cı illərdə beynəlxalq iqtisadi inteqrasiya getgedə surətlənmiş və dunya olkələri sərhədlərini qaldıraraq daha effektiv istehsal, investisiya, ticarət hədəfini mənimsəmişlər. Qloballaşma sadəcə fərdi mənfəəti hədəfləyən bazar iqtisadiyyatına əsaslanan milli iqtisadiyyatlardan ibarət bir sistem deyil, eyni zamanda siyasi, sosial və mədəni sahələri də ehtiva edən boyuk bir dəyişim prossesi olaraq qarşımıza cıxmaqdadır. Ancak bu prossesə qatılan inkişaf etməkdə olan olkələr iqtisadi inkişafın fərqli mərhələlərində olduğundan, hər bir milli iqtisadiyyat ucun qazanılan faydalar da, ustlənən risklər də fərqli olmaqdadır. 1980-ci illərdən etibarən bircox inkişaf etməkdə olan olkə bu yondə muəyyən olunan islahatlar həyata kecirərək gəlir artışı yaratmaqla bərabər, qloballaşma bu olkələr uzərində iqtisadi bohranlara qədər varan mənfi nəticələr də doğurmuşdur.

Sənayeləşmiş olkələr ilə inkişaf etməkdə olan ve az inkişaf etmiş olkələr arasında həm iqtisadi həm də sosial anlamda ciddi ucurumlar movcuddur. Az inkişaf etmiş ve inkişaf yolundaki olkələrin yalnızca iqtisadi boyuməni yaxalamaları inkişafları ucun yetərli deyil. İnkişaf, sadəcə toplam istehsalın ve fərd başına gəlirin artmasını deyil, cəmiyyətdə iqtisadi ve sosial quruluşun sağlamlaşmasını, davamlı boyumə təmin olunarkən sənaye sektorunun, informasiya və texnologiyaların istehsal və ticarət icindəki cəkisinin artmasını və olkədə həyat standartı ve keyfiyyətinin yuksəldilməsini ehtiva etməkdədir.
Xalis sərmayə axımlarında və ozəlliklə qısa muddətli axımlarda ciddi artışlar qeydedilən 1980 ve 1990-cı illərdə Meksika, Cənub-Şərqi Asiya, Turkiyə, Rusiya ve Braziliyada maliyə bohranları yaşanmışdır. Məsələn beş Asiya olkəsi (İndoneziya, Malaziya, Filippin, C.Koreya ve Tailand) 93 milyard Dollar dəyərində xalis ozəl sərmayə axımına uğramışlar. Bir il sonra 12 milyard Dollarlıq bir sərmayə cıxışı olmuş, butun olkələrin birgə XUDM'sinin 10%-indən cox bir pul hərəkəti gercəkləşmiş, İndoneziya, C.Koreya və Tailand ciddi bir iqtisadi bohran yaşamışlar.Nəticədə, inkişaf etməkdə olan olkələrin, başda qısa muddətli axımlar olmaqla, beynəlxalq sərmayə axımlarına tamamilə acıq olub olmaması movzusunda ciddi fikir ayrılıqları ve mubahisələr ortaya cıxmışdır.

Olk

ə

l


ə

r aras

ı

ndak



ı

g


ə

lir b

ə

rab



ə

rsizliyi 200 ildir var olmaqla b


ə


rab

ə


r oz

ə


llikl

ə


1980-ci ill

ə


rd

ə


n etibar

ə


n ciddi art

ış


gost

ə


rmi

ş


dir. Ust

ə


lik, inki

ş


af etmi

ş


ve az inki

ş


af etmi

ş


olk

ə


l

ə


r aras

ı


ndak

ı


g

ə


lir

ə


dal

ə


tsizliyi duz

ə


lm

ə


yolunda da gorunm

ə


m

ə


kd

ə


dir. M

ə


hdudiyy

ə


tl

ə


ri qald

ı


raraq tamamil

ə


xaric

ə


ac

ı


lma, inki

ş


af etm

ə


kd

ə


olan ve az inki

ş


af etmi

ş


olk

ə


l

ə


rin h

ə


ssas ic dinamikas

ı


n

ı


y

ı


x

ı


c

ı


quvv

ə


l

ə


rin t

ə


sirin

ə


m

ə


ruz qoy

­


mu

ş


dur.

İ


nki

ş


af ucun qlobal bazarlara

ə


lin catmas

ı


guclu bir amildir, ancak inki

ş


afa muv

ə


ff

ə


q olmaq dunya bazarlar

ı


na secici v

ə


etapl

ı


bir inteqrasiya il

ə


mumkundur. Bu gunun hakim goru

ş


un

ə


gor

ə


qloballa

ş


man

ı


n boyum

ə


y

ə


musb

ə


t t

ə


siri maliy

ə


tl

ə


rinin cox uz

ə


rind

ə


dir v

ə


inki

ş


af etm

ə


kd

ə


olan olk

ə


l

ə


r mal ve s

ə


rmay

ə


ax

ı


mlar

ı


na iqtisadiyyatlar

ı


n

ı


inteqrasiya etm

ə


k ucun butun

ə


ng

ə


ll

ə


ri ortadan qald

ı


rmal

ı


d

ı


rlar.


Dunyada boyumə nisbətlərinə baxıldığında, 1985-95 arasında Şərqi Asiya 7%­dən cox boyuyərkən, Cənubi Afrika olkələri 1.1%, Şərqi ve Şimali Afrika olkələri isə 3% kicilmişlər. 1985-95 arası Hindistan 3.2%, Cin 8.3% boyumuşlər. Onsuz da cox yuksək əhaliyə sahib bu olkələrdəki yuksək boyumə, dunya boyumə ortalamasını yuksəltmiş və bu şəkildə dunyanın yarısından coxunun 2%-den cox boyuyur olduğunu soyləmək mumkun olmuşdur. Dunya Bankı hesabatına gorə sənayeləşmiş olkələrdə 2003-cu ildə boyumə nisbəti 1.5% olaraq gercəkləşmiş ve 2004-də də 2.5%-ə cıxmışdır. İnkişaf etməkdə olan olkələr ucun bu rəqəmlər 4% və 4.9%-dir.

Bir qrup inkişaf etməkdə olan olkədə, sənayeləşmiş olkələrdən daha yuksək boyumə nisbətləri qeyd olunmasına rəğmən həyat standartlarının duşduyu muşahidə olunmuşdur. Artan boyumə ilə birlikdə ortalama real gəlirlər də yuksəlməkdə, ancaq mutləq yoxsulluq icindəki əhalidə musbət dəyişmə qeyd edilməməkdədir. Bu olkələrdəəhali artışı nisbətinin yuksəkliyi, inkişaf etmiş olkələri yaxalaya bilmələrinin onundə ciddi əngəldir.

  1   2   3   4   5   6   7   8   9


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©kagiz.org 2016
rəhbərliyinə müraciət