Ana səhifə

1Wilmington’s Gids na da Bijbel


Yüklə 0.7 Mb.
səhifə1/15
tarix22.06.2016
ölçüsü0.7 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15


1Wilmington’s Gids na da Bijbel

Volume II - Da Njoen Testamenti

Deel II - Galaten - II Timoteus



Galaten

Inleiding: Paulus ben skrifi 13 efoe 14 boekoe foe da Njoen Testamenti (efoe a ben skrifi Hebreeen, dan a de 14). Foe wan pisi tem, dem ben denki dati I Tessalonika ben de da fosi brifi disi a ben skrifi. Ma now foeroe tranga bribi leriman denki dati Galaten de da fosiwan. Wan foe dem problema foe sabi sortoe tem a ben skrifi ben de foe pe Paulus ben seni hem go. A ben skrifi gi dem kerki na da noord pisi foe Galatia, pe a ben go na di foe toe nanga di foe drie foe hem zendings reis, efoe dem kerki na da zuid pe a ben go na da fosi tem. Efoe joe denki dati a de gi dem wan na da zuid, dan waarschijnlijk a ben de da fosiwan.

Dem Galaten soema ben de wan pipel nanga tranga firi. Caesar ben skrifi: Dem soema kenki prakseri foeroe, dem ben lobi foe kenki, en joe no kan vertrouw dem. Disi wi si na da fosi tem Paulus ben go loekoe dem. Na mamanten, dem ben proberi foe aanbegi hem. Bakadina dem ben proberi foe kiri hem (Tori 14). Dem ben de wan pisi foe dem Gaul folkoe, disi ben komopo foe noord foe da Baltic zee, ma dem ben prati nanga dem moro hipi soema disi ben go na Frankrijk, en dem ben go na ini Asia wan 300 jari so fosi Kristus.

Paulus ben wroko na ini Galatia nanga foeroe soema disi ben drai libi. Moro foeroe, dem ben de dem heiden. Ma di a be gowe, wan groepoe Djoe foe Jerusalem disi ben lobi foe kenki da evangelium ben kom na Galatia, en dem ben leri dem dati dem moesoe go baka tai dem srefi nanga da wet fosi dem kan feni verloesoe. Dem Galaten soema ben teki da boskopoe disi so esi leki dem ben teki di foe Paulus. Dem man no ben val aan da boskopoe foe Paulus, ma dem ben val Paulus aan persoonlijk toe.

Kande Galaten de da wan enkri boekoe disi Paulus ben skrifi sondro foe wan skrifiman foe skrifi hem gi hem. (6:11). Boiti foe II Korintiers, a de da boekoe disi taki moro foeroe abra da libi foe Paulus, en da wan brifi disi a ben skrifi na wan groepoe foe kerki na ini wan birti.

Da sleutel woortoe de “fri” - vrijheid. A skrifi da woortoe disi 11 leisi na ini da brifi, en disi de moro leisi leki foe ala dem tra brifi makandra. A ben taki dati da Djoe religie ben gebore da bribi foe Kristus, en bijna a ben kiri da bribi dati toe. Ma Gado ben opo Paulus leki A ben opo Mozes foe meki da kerki foe Kristus kom fri foe da wet.

Galaten meki wan kaba foe san a ben bigin na ini II Korintiers abra hem wroko leki wan apostel, en a ben bigin san Paulus sa kaba na ini Romeini abra fa wi kom regtvaardiki doro wi bribi. Galaten de wan prenki foe Romeini, nanga 19 pisi foe da brifi disi gersi makandra.

Dja de san wi denki de san ben pasa na dem dei te leki a skrifi Galaten:

1. Pinkster - A.D. 29 (Tori 2)

2. Paulus drai libi - A.D. 31 (Tori 9)

3. Paulus go na Arabia - A.D. 31 (Gal. 1:17)

4. A kom baka na Damascus - A.D. 33

5. Fosi tem baka a ben drai libi foe go na Jerusalem - A. D. 33 (Gal. 1:18; Tori 9:26)

6. A go na Syrie nanga Cicilia - A.D. 33 (Tori 9:30; Gal. 1:21)

7. Fosi wroko na ini Antiochie - A.D. 35 (Tori 11:25-26)

8. Di foe toe reis na Jerusalem - A.D. 46 (Tori 11:29-30, Gal. 2:1-10)

9. Fosi zendings reis foe Antiochie A.D. 46 (Tori 13)

10. Kom baka na Antiochie - A. D. 49 (Gal. 2:11; Tori 14:26)

11. Stree nanga Petrus na Antiochie - Gal. 2:11-14

12. Da brifi foe Galaten, foe proberi foe sori dem soema dem foutoe nanga brifi so leki a ben taigi Petrus nanga mofo

13. Da raad na Jerusalem: A.D. 49 (Tori 15)


Da fasi Galaten de skrifi: J. Vernon McGee skrifi na ini Thru the Bible, bl. 109

A de skrifi tranga, en nanga sari (Gal. 1:6-9; 3:1-5). A no taki foe kenki da fasi oen waka, leki dem brifi na Korinte, ma a meki sani kom boen, bikasi dem Galaten soema ben de na ini wan bigi gevaar. Bikasi dem ben val da fondamenti aan, ala sani ben de na ini gevaar.

Da brifi disi no abi wan woortoe foe prijse, efoe grantangi. A no aksi dem foe begi gi hem, en a no taki abra fa dem positie de na ini Kristus. A no kari da nem foe iniwan soema. Disi de wan bigi verschil nanga foeroe foe dem tra brifi.

Paulus sori wi hem hati krin; a firi tranga. Disi de pe a feti. A no sa gi pasi foe go na ondro da wet kwet’kweti! Wan soema ben taki: Paulus skrifi Romeini foe hem hede, ma a skrifi Galaten foe hem hati. A ben taki dati wi de fri foe da wet. Martin Luther ben lobi da brifi disi moro leki iniwan trawan. A ben de da fondamenti foe da Reformation. Dem ben kari disi da basis skrifi foe da fosi kerki, wan skrifi foe sori dati bribiwan de fri, wan toren disi joe no man wini, wan tranga ston disi joe no kan naki fadon. A moesoe wini. A de da moro tranga taki abra fa wi kom regtvaardiki doro bribi na ini da heri Bijbel. A de san Gado srefi wani skrifi foe da basis waarheid agensi iniwan sortoe aanval. Da bribiwan kom regtvaardiki doro gnade doro bribi, en moro fara, da bribiwan moesoe libi dorodoro nanga gnade. Gnade de da pasi foe feni libi, en a de da pasi foe waka na ini libi toe.


!. Paulus verdidig hem wroko leki wan apostel. Paulus ben sari abra dem trobi (1:1-9) 1:6 Mi verwondroe dati oen komopo so esi foe Hem disi ben kari oen kom na ini da gnade foe Kristus, foe go na wan tra boen njoensoe; Da boen njoensoe no ben de allos (wan Grieki woortoe disi taki foe wan trawan disi gersi da fosiwan), ma heteros (wan Grieki woortoe disi taki foe wan trawan disi de wan tra sortoe disi no gersi da fosiwan)

Dem no moesoe teki da tra evangelium alwasi wan engel efoe Paulus srefi ben tjari hem kom. Da falsi evangelium, efoe dem teki en bribi hem, sa tjari wan kroetoe nanga vonisi foe Gado tapoe dem soema disi ben teki hem. Da woortoe de anathema (Tori 23:14; I Kor. 12:3; Rom. 9:3; II Tess. 1:9)

2. Paulus taki abra dem reis na dem dei na baka (2:1-10) wi si dati dem Djoe no ben wani teki Paulus leki wan apostel. Waarschijnlijk dem ben taki dati a ben proberi foe gi libisoema prisiri (kande dem drai dem woortoe foe I Kor. 9:23), efoe wan tra man taigi hem san a moesoe doe, en a no meki hem egi beslissing. Dem ben taki dati a no ben de wan foe dem 12 fosi apostel.

Paulus no ben sori dem pe a ben feni verloesoe, en soema ben kari hem leki apostel: 1:12 Bikasi mi no ben kisi hem foe libisoema, en no wan soema ben leri mi, ma Jezus Kristus ben sori hem krin gi mi. Masra Jezus ben sori Paulus toe abra dem feit foe avondmaal (I Kor. 11:23), nanga da dede nanga opo baka foe Masra Jezus (I Kor. 15:3-4)

Dan Paulus ben sori fa a ben feni verloesoe en Jezus ben kari hem leki wan apostel. Paulus ben gi hem getuigi foe da libi a ben abi fosi a ben drai hem libi (Paulus ben lobi foe taki abra fa a ben drai libi: Tori 22:1-16; 26:1-20; I Tim. 1:12-16) Now Paulus ben sori dati Gado ben kari hem fosi a ben gebore srefi. 1:13-15 13. Bikasi oen ben jere fa mi ben libi na ini dem dei na wi baka na ini da bribi foe dem Djoe, en fa mi ben vervolgoe da kerki foe Gado pasa marki, en mi ben figi hem poeroe; 14. En fa mi ben go moro fara na ini da Djoe bribi leki foeroe foe mi speri foe mi egi kondre, en mi ben de da moro faja-hati wan foe dem owroetem gwenti foe dem tata foe mi. 15. Ma di a ben gi Gado prisiri, disi ben seti mi aparti di mi ben de na ini mi mama bere ete, en A ben kari mi kom nanga Hem gnade, Toe tra soema ben kisi da kari di dem ben de na ini dem mama bere:

1. Jeremia (Jer. 1:4-10)

2. Johannes da dopoeman (Lk. 1:15-17)

Paulus ben sori foe san’ede Gado ben gi hem verloesoe en kari hem foe de wan apostel: 1:16 Foe sori Hem Manpikin krin na mi ini, foe mi man go preiki Hem na mindri foe dem heiden soema; wantemwantem mi no ben go taki nanga libisoema skin nanga broedoe;

Gado ben sori Kristus na Paulus so dati tra soema sa si Kristus na ini Paulus.
San ben pasa baka da tem a drai libi en Gado kari hem leki wan apostel: 1:17-2:21

1. A drai libi na da pasi na Damascus (Tori 9:1-22)

2. A tan 3 jari na ini Arabie (Gal. 1:17)

3. A go baka na Damascus (Gal. 1:17; Tori 9:23-25; II Kor. 11:32-33)

4. A go na Jerusalem foe da fosi leisi sinsi a ben drai libi. (Tori 9:26-29; Gal. 1:18-20) A tan 15 nomo, en a miti nanga Petrus nanga da hafoe-brada foe Jezus, Jakobus.

5. A go na Syrie nanga Cicilia: (Tori 9:30; Gal. 1:21; Tori 22:25-26)

6. A wroko nanga Barnabas na ini Antiochie (Tori 11:25-26)

7. A go na Jerusalem ete wan leisi nanga Barnabas nanga Titus (Gal. 2:1-10; Tori 11:29-30) A ben drai hem libi 14 jari kaba. Now dem Djoe bigin foe proberi foe dwingi hem foe moksi dem legalisme nanga da gnade foe Gado, ma dem no man kenki hem. Jakobus, Petrus, nanga Johannes taigi Paulus foe go doro foe preiki da gnade foe Gado na dem heiden.

8. A go baka na Antiochie nanga Barnabas nanga Johannes Markus (Tori 12:25)

9. A go na da fosi zendings reis nanga Barnabas nanga Johannes Markus komopo foe Antiochie (Tori 13)

10. A kom baka na Antiochie (Tori 14:26)

11. A stree nanga Petrus na ini Antiochie (Gal. 2:11-14) A de moeilijk foe sabi sortoe tem disi ben pasa. Som soema denki dati a ben pasa moro lati, baka da Jerusalem kroetoe. Tokoe, Petrus ben gi dem Djoe disi lobi legalisme foe kwinsi hem foe poeroe komopo foe ala dem heiden bribiwan di wantoe bigi man foe dem Djoe ben komopo foe Jerusalem. Paulus krasi Petrus foe doe disi, bikasi a ben broko feifi foe dem basis leri:

1. Da kerki de wan (2:14)

2. Wi kom regtvaardiki doro bribi wawan (2:15-16)

3. Wi de fri foe da wet (2:17-18)

4. Jezus Kristus na wi ini de alasani disi wi abi fanowdoe (2:19-20)

5. Da gnade foe Gado (2:21)
Waarskow: Hoofdstuk 3-4
Paulus ben gi wan waarskow dem Galaten soema abra da slavernij foe wroko. Now a gi dem drie voorbeeld foe sori da verschil na mindri foe slavernij nanga vrijheid.

A. A taki abra dem egi ervaring (3:1-5) Paulus ben aksi toe vraag.

(1) Fa joe ben kisi joe njoen natuur? 3:2 Da sani disi nomo mi wani aksi oen, taki: Oen ben kisi da Jeje nanga dem wroko foe da wet, efoe nanga da jere foe bribi?

(2) Joe kan meki joe njoen natuur kom moro foeroe joesrefi? 3:3. Oen de so dom? Di oen ben bigin nanga da Jeje, oen sa kom volmaakt nanga da skin-fasi? Na ini da boekoe Be Free, Warren Wiersbe skrifi: Da voorbeeld foe meki wan pikin de boen dja. So leki joe moesoe abi toe bigisoema foe meki wan pikin na skin-fasi, so srefi joe moesoe abi toe jeje-ouders foe wan pikin foe meki na ini da famiri foe Gado: da Santa Jeje nanga da Woortoe foe Gado. (Jn. 3:1-8; I Petrus 1:22-25) Te a pikin meki kaba, a abi alasani disi a abi fanowdoe foe libi. Joe no abi foe poti moro drape. So srefi te wan pikin foe Gado meki na ini da famiri foe Gado, a abi alasani dati a moesoe abi foe gro na jeje-fasi; noti moro de fanowdoe. Alasani disi a moesoe abi de njanjan, oefening, wasi so dati a kan gro tron wan bigi soema. A sa de wan vreemde sani efoe dem bigisoema ben abi foe teki da pikin na da datra na wan moen foe kisi toe jesi, na toe moen foe kisi dem foetoe-finga, enz.

B. Wan voorbeeld foe da wet - foe da wet foe Mozes (3:6-4:20)

1. Abraham nanga da wet. Abraham ben kom regtvaardiki doro bribi wan langa tem fosi da wet ben doro (3:6,17) Gado ben taigi Abraham (Gen. 12:3) dati dem heiden soema sa kisi gerechtigheid doro bribi toe (3:8-9 Gado gi sondoe soema pardon doro bribi, ma moro fara, dan a kibri dem doro bribi toe. Da regtvaardiki soema sa libi foe hem bribi ede: Gal. 3:11) Da versi disi ben komopo foe da O.T. profeti Habakuk (2:4) en wi feni hem ete 2 presi na ini da Njoen Testamenti (Rom 1:17 & Heb. 10:38)

2. Sondari nanga da wet: 3:10 Bikasi ibri soema disi de na ondro dem wroko foe da wet de na ondro wan floekoe; bikasi a de skrifi taki: Floekoe de na tapoe ibri soema disi no hori doro foe doe alasani disi de skrifi na ini da boekoe foe da wet! (Deut 27:26) Jakobus ben skrifi na ini da N.T. moro fara: 2:10 Bikasi da soema disi hori da heri wet, ma a broko wan pisi nomo, tokoe a broko da heri wet. Joe kan loekoe na da O.T. wet leki wan langa keti. Foe broko hem, joe abi foe broko wan pisi nomo en da heri keti broko.



3. Israel nanga da wet: Dem ben kisi da wet 430 jari baka da pramisi (foe kom regtvaardiki doro bribi wawan). Warren Wiersbe skrifi na ini Be Free taki: Da 430 jari foe versi 16 ben dangra da hede foe dem Bijbel student foe foeroe jari. Foe da kari foe Abraham te leki Jakob kom na ini Egypti de 215 jari. Abraham ben de 75 jari owroe di Gado ben kari hem, en 100 jari owroe di Isaak ben gebore - disi de 25 jari. Isaak ben de 60 jari owroe di Jakob ben gebore. Jakob ben de 130 jari owroe di a ben go na ini Egypti (Gen. 47:9) Daarom disi de 215 jari - 25 + 60 +130 = 215. Ma Mozes ben taigi wi dati Israel ben tan na ini Egypti 430 jari (Ex. 12:40), so dan da heri nomroe de 430 + 215 = 645 jari. Da tem de na ini Genesis 15:13 nanga Tori 7:6 toe, en dem taki foe da nomroe 400 jari. Kande da moro boen fasi foe teri disi de: Paulus ben teri foe da tem Jakob ben go na ini Egypti di Gado ben kom na hem en A ben taki baka foe da akkorderi (Gen. 46:1-4) Da 430 jari de da tem sinsi Gado ben taki baka foe Hem pramisi na Jakob te leki A ben gi da wet na da bergi Sinai. (bl. 77-78)

.2. Gado ben gi da wet bikasi foe sondoe: 3:19 A ben poti na tapoe bikasi foe sondoe ede, te leki da siri sa kom disi ben kisi da pramisi kaba; en Gado ben gi da wet doro dem engel na ini da anoe foe wan mindriman. A ben seti nanga dem engel nanga da anoe foe da mindriman. Si dem tra versi disi taki dati engel ben de na da bergi Sinai na da tem dem ben gi da wet:



Deut 33:2 En a ben taki: MASRA ben komopo foe Sinai, en A ben opo foe Seïr kom na dem; A ben skijn komopo foe da bergi Paran, en A ben kom nanga tien doesoen foe dem santawan foe Hem; wan faja-wet ben komopo foe Hem letianoe gi dem.

Ps. 68:18 Dem asiwagi foe Gado de twenti doesoen; so srefi omeni doesoen foe dem engel; Masra de na dem mindri, leki na ini Sinai, na ini da santa presi.

Tori 7:53 Oen ben kisi da wet disi dem engel ben tjari kom, ma oenoe no ben hori hem.

Heb. 2:2 Bikasi efoe da woortoe disi dem engel ben taki ben tan faste, en ibri sondoe nanga tranga jesi ben kisi wan paiman disi de fiti;

Da wet ben wroko leki da skoro meester foe Israel (paidagogos) 3:24 Foe dat'ede da wet ben de wi leriman foe tjari wi kom na Kristus, so dati wi kan kom regtvaardiki doro bribi. J. Vernon McGee skrifi na ini Thru the Bible, bl. 110 taki: Da sleutel woortoe dja de skoro meester, en a no taki abra skoro leki dem wroko tide. Da woortoe taki foe wan slafoe efoe wan dinari na ini da oso foe dem Romeini soema disi ben de basi foe iniwan pikin disi ben gebore na ini da oso. A ben gi dem njanjan, wasi dem, gi dem krosi, en a ben wipi da manpikin disi ben gebore na ini da oso. Di da pikin ben de bigi nofo foe go na skoro, a ben tjari hem nanga anoe na da skoro. Disi de pe a ben kisi da nem paidagogos (fesiman foe da pikin). Da wet ben teki libisoema nanga da anoe, en a ben tjari hem na da kruisi foe Kristus en a ben taki: Loekoe, pikinnengre, joe abi wan verloesoeman fanowdoe. Dan da wet poti wi na ini da anoe foe Kristus. Wi no de na ondro da wet moro, ma na ondro Kristus.


Kristus nanga da wet:
Kristus ben bai wi fri foe da wet: 3:13 Kristus ben bai wi fri foe da floekoe foe da wet, di A ben tron wan floekoe gi wi; bikasi a de skrifi taki: Floekoe de na tapoe ibri soema disi hanga foe wan bon; (Si Deut. 21:23) Dr. McGee skrifi agen: Disi de wan vreemde wet bikasi da fasi foe kiri soema ben de nanga ston. Ma efoe da ogridoe ben de toemoesi takroe, dem ben teki da dedeskin foe da ogriwan en dem ben hanga hem foe sori ala soema fa san a ben doe de ogri.

Kristus ben doe disi na da tem disi Gado srefi ben seti doro wan skin foe wan libisoema: 4:4-5 4. Ma di da juisti tem ben doro, Gado ben seni Hem Manpikin kom, disi wan oema ben meki Hem, en a ben meki Hem na ondro da wet, 5. Foe bai wi fri disi ben de na ondro da wet, so dati A sa teki wi leki Hem manpikin

A ben meki ala sondari disi ben drai komopo foe dem sondoe kom tai na ini Hem egi skin doro Jeje-dopoe: 3:26-29 26. Bikasi oen alamala de dem pikin foe Gado doro bribi na ini Kristus Jezus. 27. Bikasi ibriwan foe oen disi ben dopoe na ini Kristus, oen ben weri Kristus. 28. Djoe nanga Grieki no de, slafoe nanga friman no de, man nanga oema no de, ma oen de alamala wan na ini Kristus Jezus. 29. En efoe oen de foe Kristus, dan oen de dem siri foe Abraham, en oen de erfgenaam foe da pramisi. Drie bigi prati ben de na ini da libi foe dem soema na ini da tem dati: (1) ras + religie - Djoe efoe Grieki

(2) social - slafoe efoe friman

(3) man efoe frow. Ma ala dem drie disi no de noti na ini Kristus Jezus. Foe dat’ede a taki dati Gado sa teki wi leki Hem pikin.

4:1-7 1. Now mi taki: Da erfgenaam, so langa dati a de wan pikinnengre, no libi na wan difrenti fasi leki wan dinari, alwasi a de masra foe alasani. 2. Ma a de na ondro dem soema disi kweki hem te leki da tem doro disi hem tata ben seti kaba. 3. So srefi wi, di wi ben de pikinnengre, ben de na ondro katibo foe dem fondamenti sani foe grontapoe; 4. Ma di da juisti tem ben doro, Gado ben seni Hem Manpikin kom, disi wan oema ben meki Hem, en a ben meki Hem na ondro da wet, 5. Foe bai wi fri disi ben de na ondro da wet, so dati A sa teki wi leki Hem manpikin. 6. En bikasi oen de manpikin, Gado ben seni da Jeje foe Hem Manpikin kom na ini oen hati, disi bari taki: Abba, Tata. 7. Foe dat'ede joe no de wan dinari moro, ma wan manpikin, en efoe wan manpikin, dan wan erfgenaam foe Gado doro Kristus. Dja Paulus no wani taki dati da wet meki wi tron pikin foe Gado en Kristus meki wi tron manpikin foe Gado. Ma a wani sori wan difrenti fasi na mindri foe wan pikinnengre nanga wan manpikin na ini da systeem foe dem Romeini na da tem dati:

1. Pikinnengre taki foe mi situatie na ini da famiri foe Gado, ma manpikin taki foe mi positie.

2. Di mi drai mi libi, mi kom na ini da famiri, ma te a teki mi leki wan manpikin, dan mi lobi fa mi de na ini da famiri.

3. Da fasi dati mi kom wan pikinnengre de wan prive sani, ma fa Gado teki mi leki Hem manpikin de wan openbaar sani

4. Wan pikinnengre de na ondro bigi soema, ma wan soema disi a teki leki wan manpikin de fri.

Moro fara, Paulus sori da verschil na mindri foe wan manpikin nanga wan dinari:

1. Wan dinari hori hem owroe natuur, ma wan manpikin kisi da natuur foe hem tata.

2. Wan dinari abi wan masra, ma wan manpikin abi wan tata

3. Wan dinari moesoe gi jesi komopo foe da wet nanga frede, ma wan manpikin gi jesi komopo foe fri-fasi nanga lobi

4. Wan dinari no kisi wan erfenis, ma nanga da wet, wan manpikin kan verwakti foe kisi alasani.


Da pramisi nanga da wet:
1. Da wet no kan kenki da pramisi (3:15-18)

2. Da wet no de bigi moro leki da pramisi (3:19-20)

3. De wet no broko da pramisi (3:21-26)

4. Da wet no kan doe san da pramisi kan doe (3:27-29)


Dem Galaten soema nanga da wet: (4:8-20)
Da apostel kom baka na dem soema disi leisi, en a wani dem foe sabi disi:

1. Di dem ben komopo foe da slavernij foe da jeje, foe san’ede dem ben wani weri dem keti foe slavernij baka (4:9-10) 9. Ma now, di oen sabi Gado kaba, efoe, foe taki boen, Gado sabi oen, fa oen kan drai baka go na dem swaki nanga poti fondamenti sani, en oen wani kom baka na ini katibo agen? 10. Oen hori dem dei nanga moen nanga dem tem nanga jari. Disi dem ben doe di dem ben hori dem dei (Dem santa dei foe dem Djoe leki da sabbat nanga dem fesa-dei), nanga dem moen (fesa foe da njoen moen foe ibri moen foe dem Djoe) , dem tem (dem fesa foe wan wiki so leki di foe Loofhutten nanga brede sondro zuurdegi), nanga jari (leki dem Sabbat jari nanga da Jubilee-jari)

Pe da prisiri de disi dem ben abi fosi nanga Paulus 4:11-15 11. Mi frede foe oen, dati mi ben wroko na oen tapoe foe soso. 12. Mi brada, mi begi oen, oen moe de so leki fa mi de; bikasi mi de leki fa oen de; oen no ben doe mi ogri kwet'kweti. 13. Oen sabi dati fosi mi ben preiki da boen njoensoe gi oen nanga mankeri foe mi skin. 14. En oen no ben veragti da tesi disi ben de na ini mi skin, en oen no ben teki mi trowe, ma oen ben teki mi leki wan engel foe Gado, leki Kristus Jezus srefi. 15. Dan pe da blesi de, disi oen ben taki abra hem? Bikasi mi taki abra oen, dati efoe a ben man, oen ben sa poeroe oen egi ai komopo, en oen ben sa gi dem na mi. A ben membre dem dati na wan pisi tem dem ben wani poeroe dem egi ai komopo gi na hem efoe dem ben man doe so. Som soema denki dati disi de da problema disi a ben abi na ini II Korintiers 12:7.

Foe san’ede dem ben drai komopo foe hem en loekoe na hem, dem troe jeje-mama, leki a de wan feanti, en fasi demsrefi na dem falsi leriman foe da wet? (4:16-19) Kande a sori moro firi gi dem soema disi ben drai libi na ini dem versi disi leki iniwan tra presi, na ini bijzonder na ini 4:19 Mi pikinnengre, oen disi mi wroko foe gebore oen agen te leki Kristus ben sa sori Hemsrefi na oen ini,


Now Paulus ben gi wan voorbeeld foe Hagar nanga Sara (4:21-31) Wi moesoe taki krin dati Paulus no taki dati dem soema no ben de troe soema, ma a teki dem O.T. geschiedenis foe sori wan punt. Abraham ben abi toe manpikin nanga toe wefi. Wan manpikin ben gebore na skin-fasi nanga da slafoe-wefi Hagar. Da trawan, Isaak, ben gebore na wan verwondroe fasi nanga hem fri-wefi Sara. Ishmael ben spotoe Isaak di dem ben poeroe hem na bobi. Foe dat’ede Gado ben gi wan opdrakti foe Abraham seni Ishmael nanga Hagar gowe.

Now Paulus taki: Hagar taki foe da wet, en Sara taki foe gnade. Ishmael taki foe da skin-fasi nanga dem soema disi wani hori da wet, en dem tan slafoe-pikin. Isaak de da jeje-pikin, en da pikin foe dem soema disi wani loekoe na Jezus, en dem tron fri manpikin.

Moro fara, Hagar taki foe da bergi Sinai nanga Jerusalem foe grontapoe, da centrum foe legalisme. Sara de foe da bergi Sion (doro eksempre), nanga da Jerusalem disi komopo foe hemel, da centrum foe vrijheid. Te wan bribisoema fika da wet en libi nanga gnade, dem trawan sa spotoe en vervolgoe dem so leki Ishmael ben doe nanga Isaak.
Fri na ini Kristus: Gal. 5-6
Da vrijheid nanga da legalisme foe dem Djoe. (5:1-12) San pasa te wi troe da glori fri disi wi abi na ini Kristus?

1. Wi trowe da juk foe Kristus foe weri da juk foe da wet

Da juk foe Kristus: Mt. 11:28-30 28. Kom na Mi, ala oen soema disi de weri en disi de nanga hebi, en Mi sa gi oen rostoe. 29. Teki Mi tjatjari na oen tapoe, en leri foe Mi; bikasi Mi abi safri manieri nanga saka-fasi; en oen sa feni rostoe gi oen sieli. 30. Bikasi Mi tjatjari de safoe, en Mi lai de lekti.

Da juk foe da wet: Tori 15:10 Now foe san'ede oen tesi Gado, foe poti wan wrokosani na tapoe dem neki foe dem discipel disi wi tata nanga wisrefi no ben man tjari?

2. Wi kom wan soema disi moesoe hori da heri wet (3:3, Deut. 27:26) Warren Wiersbe skrifi na ini Be Free (bl. 118-119) taki: Prakseri wan bestuurder rei tapoe da strati en a rei pasa wan redi faja. Wan skowtoe aksi foe si hem rijbewijs en a sa naki wan boetoe gi hem. Ma da man bigin foe taki: Ma loekoe, skowtoe, a de troe dati mi ben rei pasa da redi faja, ma noiti mi foefoeroe wan soema, noiti mi doe soetadoe, noiti mi ben kiri wan soema. Da skowtoe lafoe nanga hemsrefi, bikasi a sabi dati alwasi a ben gi jesi na omeni tra wet, tokoe a ben broko da wet foe da redi faja. Wan wet de foe kibri da soema disi hori hem, en foe strafoe da soema disi broko hem. Efoe mi taki dati mi hori wan pisi foe da wet ma broko wan tra pisi, dan mi taki dati mi de waarti foe kisi strafoe.

3. Wi fadon komopo foe gnade. Disi no wani taki dati dem sa go na hel, bikasi na ini da boekoe foe Galaten, Paulus kari dem soema:



a. brada: 1:2, 11; 3:15; 4:12, 31: 5:11,13; 6:1, 18 b. pikin foe Gado: 3:26 c. manpikin foe Gado: 4:6. erfgenaam foe da pramisi: 3:29. Da Grieki woortoe foe fadon de ekpipto disi wi feni na ini Tori 27:17, 26, 29, 32, en a wani taki dati da sipi no de na ondro kontrol moro. Te wi poti wisrefi baka na ondro da wet, dan wi no abi da zekerheid foe da gnade foe Gado foe tiri wi! Paulus ben taki kaba dati a de mogelijk foe meki da gnade foe Gado tron wan soso-sani gi wi. (2:21)
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©kagiz.org 2016
rəhbərliyinə müraciət