Ana səhifə

1. GİRİŞ veri ve ÖLÇme kavramlari


Yüklə 31.47 Kb.
tarix17.06.2016
ölçüsü31.47 Kb.


SOSYAL BİLİMLERDE VERİ TOPLAMA YÖNTEMLERİ

Hazırlayan: Mustafa Özhan KALAÇ

1.GİRİŞ

2. VERİ ve ÖLÇME KAVRAMLARI

2.1. Veri

2.1.2.Veri Türleri

2.1.2.1. Olgusal Veriler:

2.1.2.2. Yargısal Veriler:

2.1.3. Veri Kaynakları

2.2.Ölçme

2.2.1.Ölçek Türleri

2.2.2.Ölçme Yanılgıları:

2.2.3. Ölçme ve Araçlarında Aranan Nitelikler:



3. SOSYAL BİLİMLERDE VERİ TOPLAMA VERİ TOPLAMA YÖNTEMLERİ

3.1. Veri Toplamada Temel Yaklaşımlar



    1. Veri Toplama Yöntemleri

3.2.1. Gözlem

3.2.2. Görüşme

3.2.3. Yazışma

3.2.4. Belgesel Tarama



4. SONUÇ

5.YARARLANILAN KAYNAKLAR

1.GİRİŞ

Sosyal bilim araştırmalarında objektif ve sağlıklı sonuçlar elde edebilmek için araştırma yöntemi ve analiz kadar önemli bir noktada veri toplama yöntemi seçimi ve uygulanmasıdır. Uygun veri toplama yolunun veya yollarının tespit edilmesi, araştırmanın temel dayanağı olan verilerin ölçülmesi ve toplanması araştırmanın en can alıcı unsurlarındandır.

İşte bu nedenle sosyal bilimlerde araştırma yaparken veri toplama yöntemlerinin ve bununla ilgili temel kavram, ilke ve tekniklerin bilinmesi ve bu tekniklerin bilimsel bir bakış açısıyla değerlendirilerek uygulanması gerekmektedir.

Bu çalışmada sosyal bilimlerde veri toplama yöntemleri hakkında bilgi verilmeye çalışılacaktır. Bu amaçla konu ele alınırken öncelikle veri ile ilgili temel bir takım kavramlar verildikten sonra, sosyal bilimlerde başlıca veri toplama yöntemlerinden bahsedilecek ve sonuç olarak genel bir değerlendirme yapılacaktır.



2. VERİ ve ÖLÇME KAVRAMLARI

2.1. Veri

Veri, “bir sonuca varabilmek için gerekli olan ilk bilgi” ya da “…anlam çıkartmada veya sonuca varmakta kullanılan nicelikler, olaylar, kayıtlar veya sayı kümeleri” olarak tanımlanabilmektedir. Diğer bir tanımla veri, henüz işlenmemiş kayıtlardır. Veri gözlenen ve kaydedilen “şey” dir.



2.1.2.Veri Türleri

2.1.2.1. Olgusal Veriler:

Kişisel yargılardan bağımsız olarak var olan, herkesin üzerinde anlaşabildiği türden gözlenebilir ölçütleri olan gerçeklerdir.



2.1.2.2. Yargısal Veriler:

Olgusal nitelikte olmayan öteki tüm verilerdir. Bu veriler öznel olup, ayrıca yorumu gerektirirler. Pek çok sosyolojik ve psikolojik özellikler bu türden verilerle belirlenebilmektedir. Yargısal veriler konusunda görüş, düşünce ve tutum kavramları karşımıza çıkmaktadır.



Görüş, kişisel olup, kişilerin belirli konular hakkında neler düşündüklerinin bir ifadesidir. Düşünce ise, bir işin bir işi için düşünülen çare veya aranan sonuçtur.

Tutum, bireylerin, belirli uyarıcılar karşısında bırakıldıklarında şu ya da bu şekilde tepkide bulunma, harekete hazır olma durumudur. Tutumlarda görüşler gibi kişisel olup ayrıca yorumlanmak zorundadır.



2.1.3. Veri Kaynakları

Veri kaynaklarını temelde üç ana başlık altında toplamak mümkündür. Bunlar insanlar, belgeler ve canlı cansız öteki varlık ve kalıntılardır.



  1. İnsanlar: Araştırmacı, çoğu defa, istediği verileri elde edebilmek için, kişilere başvurmak zorunda kalır. Veri kaynağı olarak kullanılacak kişilerin seçimi çok önemlidir. Aranan bilgiye ya da deneyime sahip olmayanlara başvurmak zaman ve enerji kaybı yanında farkına varmadan yanlış yorumlara da neden olabilmektedir.

  2. Belgeler: Bilgi birikiminin en emin yolu belgelerin kullanılması yoluyla olmaktadır. Belgeler bir anlamda geçmişin aynası gibidir. Araştırmacıların aradığı yazılı ve basılı belgelerden çoğu, kamu ya da özel kişi ve kuruluşlara ait olan kitaplık ve belgelerde bulunur.

  3. Canlı ve cansız öteki varlık ve kalıntılardır.

Ayrıca, araştırılan konuya olan fiziki yakınlıklarına göre de, veri kaynakları, birincil (orijinal) ve ikincil (orijinal olmayan) olmak üzere iki grupta toplanır. Araştırmada genel kural birincil veri kaynaklarına ulaşmaktır.

2.2.Ölçme

Ölçme, temelde bir betimleme, değişkenin çeşitli değerlerine, belli kurallara göre simgeler verme işlemidir. Başka bir ifadeyle ölçme, bir nitelin gözlenip gözlem sonucunun sayılarla veya başka sembollerle gösterilmesidir.

Ölçmedeki en büyük zorluk gerekli kuralları koyup ona uyabilmektir. Bilim ölçme ile, ölçme ise kural koyabilme ile gelişir.

Araştırmacı, belli bir konuda, ölçmenin ayrıntılarına girmeden, hangi kavramlarla ilgilenmekte olduğunu ve bunları hangi gözlenebilir değişkenlerle temsil etmeye çalıştığını açık seçik bilmesi gerekir.



Doğrudan ölçme-dolaylı ölçme (sıcaklığın civanın yükselişi ile, genel yeteneğin belirli problemleri çözmedeki başarıyla, toplumsal statünün kazançla ölçüldüğü gibi.)

Olgusal Ölçme-Yargısal ölçme (görüş ve tutum belirleme amaçlı)

2.2.1.Ölçek Türleri

Araştırmada toplanan veriler, toplanmaları için kullanılan ölçeğin adı ile anılır. Bu nedenle ölçek türleri, aynı zamanda veri türlerini de ifade eder.



  1. Sınıflama (nominal) ölçeği,

  2. Sıralama (ordinal) ölçeği,

  3. Eşit aralıklı (interval) ölçek

  4. Oranlı (ratio) ölçek.

Sosyal bilimlerde, giderek benimsenen görüş, bu alanda yapılan pek çok ölçmenin, sıralamalı ölçek ile yapılabileceği şeklindedir.

2.2.2.Ölçme Yanılgıları:

Ölçme esnasında çıkabilecek yanılgılar kaynağına göre üç kısma ayrılabilir:



  1. Ölçme kuralı (ölçme aracı ve birimi)

  2. Kuralı uygulayan kişi

  3. Ölçülen özellik

2.2.3. Ölçme ve Araçlarında Aranan Nitelikler:

  1. Güvenirlik (realiability)

    1. Zaman karşı değişmezlik

    2. Bağımsız gözlemciler arası uyum

    3. İç tutarlılık

  2. Geçerlilik(validity)

3. SOSYAL BİLİMLERDE VERİ TOPLAMA VERİ TOPLAMA YÖNTEMLERİ

3.1. Veri Toplamada Temel Yaklaşımlar

Araştırmacı, verilerini ya doğrudan gözlemlerde bulunarak, ya da soru sorarak yapar. Bu temel yaklaşımlardan hangisin izleneceği, toplanmak istenen veri türü ile bunların bulunduğu kaynakların özelliklerine bağlıdır.

Gözlem ile veri toplamanın pratikte bilinen teknikleri gözlem ve belgesel taramadır.

Soru sorarak veri toplama ise görüşme ve yazışma şeklinde olabilir.

İzlenen yaklaşım ve kullanılan teknik ne olursa olsun, her veri toplamada dikkate alınması gereken ortak yönler vardır. Bunlar, ayrıntılı planlama, ön deneme ve geliştirmedir.

Bu üç aşamayı şu şekilde özetlemek mümkündür. Öncelikle sosyal bilimlerde veri toplamada planlılık esastır. Bilimsel anlamda veri toplama, sistemli ve seçici bir sürecin izlenmesini zorunlu kılar. Planlanan her adımın inandırıcı bir gerekçesi olmalıdır. Toplanmak istenen her verinin, önceden görülen ve bilinen önemli bir kullanım yeri olmalıdır. Velki gerekebilir bir diye veri toplamaya kalkışmak, , akıllı ve ekonomik bir yaklaşım olmadığı gibi, başkaları ile işbirliği sağlamayı da güçleştirir.

Geliştirilen veri toplama planı, uygulamaya aktarılmadan önce, bir ön denemeden geçirilmelidir. Ön denemede, planın amaca uygunluğu ile süreçlerin işlerliği belirlenmeye çalışılır.

Geliştirilen planın uygulamaya aktarılmasında da özenli ve özellikle bir bir örnekliği korumak son derece önemlidir. Bu amaçla, araştırmacı, kendi dışındaki kimselere de eğitmek ve uygulamaya hazırlamaktadır.



    1. Veri Toplama Yöntemleri

3.2.1. Gözlem

Gözlem, bir şeyi iyi anlamak için onun kendi kendine meydana çıkan türlü belirtilerini gözden geçirmektir. Gözlem tekniğinin en önemli özelliği, gözlenilenlerin kendi doğal ortamları içinde bulunmasıdır.

Gözlem Türleri


  1. Dışarıdan gözlem

  2. Katılarak gözlem

Gözlem ayrıca sürekli gözlem ve aralıklı gözlem olarak ta ikiye ayrılabilmektedir.

Gözlem Üniteleri: Veri edinmek üzere kendisine bakılan, dinlenen her şey gözlem ünitesidir. Burada önemli olan gözlem ünitesinin iyi belirlenmesidir.

Gözlemde başarılı olabilmek için önemli bir noktada verilerin kaydedilmesi aşamasında dikkatli davranılmasıdır. Özellikle veriler yorumlanmadan kaydedilmelidir.

Gözlemde olası yanılgıyı sağlayan üç unsur vardır. Bunlar gözlemci, gözlenen ve gözlemci-gözlenen etkileşimi.



3.2.2. Görüşme

Görüşme (interview, mülakat), sözlü iletişim yoluyla veri toplama tekniğidir. Görüşme, genellikle yüz yüze yapılmakta ise de, görsel araçlarla da gerçekleştirilebilir.

Görüşmede üç temel amaç vardır:


  1. İşbirliği sağlamak veya sürdürmek,

  2. Sağaltım (tedavi kendine güveni artırmak),

  3. Araştırma verisi toplamak.

Görüşme türleri:

    • Görüşme amacına göre

    • Görüşmeye katılanların sayısına göre

    • Görüşülmek istenen kişi ile görüşmedeki kuralların katılığına göre sınıflandırılabilir.

Bunların yanında bireysel görüşme – grup görüşmesi olarakta ayrım yapılabilir.

Görüşmede sorulardaki özellikler:

  • Soru, ne tür bilgi istendiğini açıkça belirler, istenen bakış açısına davet eder ve kaynak kişi tarafından kolayca anlaşılır nitelikte olmalıdır.

  • Soru tek amaçlı ve varsayımsız olmalıdır.

  • Soru, kaynak kişinin verebileceği verileri içermelidir.

Görüşmede Yanılgılar:

  1. Görüşmeciden gelen sınırlıklar

  2. Görüşülen kişinin yanlılığı

  3. Görüşmeci ile görüşülenin karşılıklı etkileşimi

3.2.3. Yazışma

Yazılı iletişim yoluyla veri toplama tekniğidir. Mektup, anket, yazılı testler vb.

Anket belli bir amaç ve plana göre düzenlenmiş soru listesidir.

3.2.4. Belgesel Tarama

Var olan kayıt ve belgeleri inceleyerek veri toplamaya belgesel tarama denir. Duvergerin belgesel gözlem dediği bu metodu Rummel doküman metodu olarak tanımlamaktadır. Kaynakları bulma, okuma ve not alma ve değerlendirme işlemlerini kapsar. Belgesel tarama yöntemini iki şekilde ele almak mümkündür. Bunlar genel tarama ve içerik çözümlemesidir.



4. SONUÇ

Sonuç olarak sosyal bilim araştırmalarında başarı açısından uygun veri toplama yönteminin belirlenmesi ve uygulanması büyük önem taşımaktadır. Seçilen yöntem gözlem, görüşme, yazışma veya belge taramadan sadece biri olabileceği gibi araştırmanın niteliğine göre aynı anda birden fazla yöntem şeklinde de olabilir.

Veri toplama yöntemi ne olura olsun önemli olan, veri toplama yönteminin araştırma amaçları doğrultusunda planlı olarak toplanması, kaydedilmesi ve değerlendirilmesidir. Yani veri toplama işinin bilimsel bir yaklaşıla ele alınması ve sonuçlandırılması gerekmektedir.

Yararlanılan Kaynaklar:

KARASAR, Niyazi, Bilimsel Araştırma Yöntemi, Nobel yayın Dağıtım, 13. Baskı, Ankara, 2004, s.292.



ERGÜN, Mustafa, “Bilimsel Araştırma Yöntemleri”, Akdeniz Üniversitesi Eğitim Fakültesi Web Sitesi, 2005.


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©kagiz.org 2016
rəhbərliyinə müraciət